Hollanda’da okuma kültürünün sadece kitap satın alımı veya basılı okuma üzerinden ölçülmemesi gerektiği, son verilerle daha net bir şekilde ortaya çıkıyor. Hollanda İstatistik Kurumu (CBS) ve Ulusal Kütüphane’nin (KB) 2024 ve 2025’te yayımladığı güncel veriler, halk kütüphanelerine yönelik ilginin arttığını ve okuma alışkanlıklarının biçim değiştirdiğini gösteriyor.
Kütüphane üyelikleri rekor kırıyor
Hollanda genelinde 342 belediye sınırında, 133 vakıf ve dernek tarafından işletilen 800’ün üzerinde kütüphane faaliyet gösteriyor. 2024 verilerine göre Hollanda’da halk kütüphanelerine üye olan çocuk ve gençlerin sayısı tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı. 18 yaş altı 2,4 milyon çocuk ve genç, ülke genç nüfusunun yaklaşık yüzde 73’ü kütüphane üyeliğiyle kayıtlı. Bu oran kalite tartışmalarının gölgesinde okuma kültürüne dair güçlü bir veri sunuyor. Toplam üye sayısı ise 3,7 milyonun üzerinde, yani her beş Hollandalıdan biri kamu kütüphanesiyle ilişkili.
Kütüphane yöneticileri, bu artışı okuma teşvik programları, okul-kütüphane iş birlikleri ve ücretsiz üyelik kampanyalarına bağlarken, gençlerin temelde sadece kitap ödünç almakla kalmayıp kütüphaneleri sosyal ve kültürel alanlar olarak da benimsediğini vurguluyorlar.
Basılı kitap ödünçlemeleri azalıyor, dijital okuma artıyor
CBS’nin kütüphane istatistikleri, fiziksel kitap ödünç verme sayısında 2023’ten 2024’e düşüş olduğunu gösteriyor. 2024’te toplam 51,5 milyon basılı kitap ödünç verilirken, bu rakam bir önceki yılın (53,7 milyon) biraz altında kalmış durumda. Ancak bu düşüş, kitap okunmamasına dair değil, okuma davranışında dijitalleşme ve çeşitlenme olduğunun göstergesi. KB tarafından yayımlanan verilere göre Online Library platformundaki dijital kullanım artışında dikkat çekici bir yükseliş yaşandı.
2024’te çevrimiçi kütüphaneden toplam 8,6 milyon dijital ödünçleme yapıldı; bunun içinde 5,8 milyon e-kitap ve 2,6 milyon sesli kitap ödünçlemesi bulunuyor. Bu dijital kullanım artışı, e-kitap ödünçlemelerinin yıllık bazda yüzde 5, sesli kitapların yüzde 14 artmasıyla de destekleniyor. Ayrıca çevrimiçi kütüphane üyelik sayısı da 2023’e göre 114 bin artarak 722 bine ulaştı. Dijital kullanım, Covid-19 pandemisinden önceki döneme göre yapısal olarak daha yüksek. Bu veriler, geleneksel basılı kitap ödünçlemelerindeki hafif gerilemenin okuma kültüründe bir “azalma” değil, okuma biçiminin dönüşümü olduğunu ortaya koyuyor.
Gençler okumuyor mu? Tablo tersini gösteriyor
Hollanda’da gençlerin kitap okumadığına dair yaygın algının aksine, CBS ve KB verileri genç nüfusun büyük bir bölümünün kütüphane üyeliği ile aktif bağlantı kurduğunu gösteriyor. 2024’te 18 yaşın altındaki 2,4 milyon çocuk ve genç halk kütüphanesine üye olurken, bu yaş grubundaki kütüphane katılımı önceki yıllarla kıyaslandığında sürekli bir artış trendi sergiliyor. Ayrıca 30 yaşına kadar olan genç yetişkinler arasında da üyelik arttı. Bu da toplam üye sayısını 2024 yılında 3,7 milyonu aşmış hale getirdi. 2024 yılında Hollanda'da yaşayan her beş kişiden birinden fazlası kütüphane üyesiydi.
Bu trendin arkasında sadece kitap ödünç alma isteği değil, kütüphanelerde düzenlenen etkinliklere katılım, okuma teşvik projeleri ve okul-kütüphane iş birlikleri gibi unsurlar da var. Hollanda Kütüphaneler Birliği’nin yöneticileri, bu başarıyı akademik ve kültürel faaliyetlerin kütüphane programlarına entegre edilmesine bağlıyorlar.
Kütüphanelerin rolü artıyor
Verilere göre Hollanda halk kütüphaneleri artık sadece kitap verilen mekânlar değil. 2024 yılında kütüphaneler tarafından düzenlenen etkinliklerin sayısı da yaklaşık 398 bine yükseldi. Bu, bir yıl önceye göre yaklaşık yüzde 18 artış demek. Etkinliklere katılım 5,4 milyon kişi ile geniş kitlelere ulaştı, özellikle eğitim, dijital beceri geliştirme ve kültür programlarında artışlar gözlendi. Kitapların yanı sıra, dijital okuryazarlık, dil öğrenme ve medya farkındalığı gibi konularda kurslar ve buluşmalar düzenleniyor ki bu da kütüphanelerin toplumsal rolünü genişletiyor.
Güncel resmî veriler, klasik okuma alışkanlıklarında değişim olsa da genel eğilimin yukarı yönlü olduğuna işaret ediyor. Kütüphane üyeliklerinde rekor artışlar, dijital okuma kullanımındaki yükseliş ve sosyal/etkinlik odaklı kütüphane anlayışı, Hollanda’da okuma kültürünün ekosistemsel olarak büyüdüğünü ortaya koyuyor.
Öte yandan Hollanda’da 2024 yılında 43 milyon kitap satıldı. Yılda ortalama 65 Avro tutarında kitap satın alınıyor. Ülkede geçen yıl kitap satışlarından elde edilen toplam gelir 685 milyon avroya ulaştı. Ayrıca ikinci el mağazalarında satılan kitap sayısı 15 milyon 700 bin, toplam değeri ise 188 milyon euro.
Ayrıca Hollanda’da gönüllüler tarafından kurulan 10 bini aşkın sokak kütüphanesi de okuma oranlarına pozitif katkıda bulunuyor. “Minibieb” isimli bu küçük kütüphaneler şehrin sosyal alanlarında (sokaklar, tren istasyonları, marketler vb.) herkesin kullanımına açık bir şekilde sergileniyor. Bu küçük dolaplarda insanlar istedikleri kitabı ücretsiz alabiliyor, okuduktan sonra da geri bırakabiliyor. Bu uygulama, yalnızca okuma alışkanlığını değil, paylaşma kültürünü ve toplumsal güveni de güçlendiriyor.
Hükümetten 50 milyon Avro okuma-yazma bütçesi
15 yaşındaki gençler arasında okuma becerisini ölçen 2023 tarihli en son uluslararası PISA araştırmasına göre, Hollandalı gençlerin üçte biri yeterli düzeyde okuma yazma bilmiyor. Bu durum, onların okulda düşük performans gösterme ve eğitim sistemini işlevsel olarak okuma yazma bilmeyen bireyler olarak terk etme riskini ortaya koymaktadır. Hollanda hükümeti, okullardaki gençlerin okuma yazma bilmemesiyle mücadele için yılda 50 milyon avro ayırdı. Hollanda Eğitim, Kültür ve Bilim Bakanlığı, 2028 yılından itibaren iki önemli okuryazarlık programına (Boekstart ve De Bibliotheek op school) yıllık 50 milyon euro tutarında kalıcı bir katkı sağlayacak. NOS'a göre, bu yapısal yatırımın amacı, Hollanda genelindeki çocuk ve gençlerin okuma becerilerini geliştirmek ve okuma zevkini artırmaktır.
Bu fonlama, okuma yazma oranlarındaki düşüşe ilişkin artan endişelere bir yanıt niteliği de taşıyor.
