Yüzyıllar boyunca şiir, kimi zaman bir aşkın itirafı, kimi zaman bir isyanın dili, kimi zaman da susturulmak istenen bir kadının kendine açtığı alan oldu. Kadınlar, yaşadıkları dönemin toplumsal sınırlarına, kendilerine biçilen rollere ve edebiyat dünyasının erkek egemen yapısına rağmen yazmaktan vazgeçmedi ancak kaleme aldıkları dizeler kadar, bu dizelerin sahipleri de çoğu zaman edebiyat tarihinin dışında bırakıldı. Zeynep Hatun'dan günümüzün kadın şairlerine uzanan bu yolculuk, şimdi “Mısra” adlı tiyatro oyunuyla yeniden sahneye taşınıyor.
Aşk, yalnızlık, savaş, sürgün, annelik, tutku ve isyan gibi temalar üzerinden kadınların yüzyıllar boyunca şiirle kurduğu ilişkiyi ele alan oyun, farklı dönemlerde üretmiş kadın şairlerin seslerini ortak bir anlatıda buluşturuyor. Divan şiirinden hece ölçüsüne, serbest şiirden günümüzün şiir anlayışına uzanan yapım, bir edebiyat tarihini aktarmakla kalmayıp, kadınların kendi seslerini duyurmak için verdiği mücadeleyi de görünür kılmayı amaçlıyor.
Dünyanın ilk interaktif şiir kitabının yazarı ve “Mısra Kokan Kadınlar” söyleşi performansının yaratıcısı Funda Özyurt tarafından hazırlanan “Mısra”, daha önce ilgi gören söyleşi performansının tiyatro uyarlaması olarak izleyiciyle buluşuyor. Özyurt; Devlet Tiyatrosu sanatçısı M. Pınar Sesveren'in yönetmenliğini ve oyunculuğunu üstlendiği yapımın ortaya çıkış sürecini, kadın şairlerin edebiyat tarihindeki görünürlüğünü ve şiirin sahneyle kurduğu ilişkiyi 24 Saat'e anlattı.
“Bu, tarihe karşı borçlu olduğumuz bir vefa ve yüzleşme çığlığıydı”
Kadın şairlerin tarih boyunca yalnızca şiirin dilini ve tarzını değiştirmekle kalmadığını, aynı zamanda kendilerine dayatılan sınırları da zorladığını belirten Funda Özyurt, “Mısra”nın ortaya çıkışını kişisel bir farkındalığın ve tarihsel bir sorumluluk duygusunun sonucu olarak değerlendirdi. Ortaokul yıllarından itibaren şiirin ve kelimelerin dünyasında olduğunu ifade eden Özyurt, kadınların şiir aracılığıyla verdiği mücadeleyi fark ettiğinde bu hikâyeleri anlatma ihtiyacı duyduğunu söyledi.
Önce “Mısra Kokan Kadınlar” isimli söyleşi programını hayata geçirdiğini aktaran Özyurt, kadın şairlerin hikâyelerinin yalnızca kelimelerle anlatılmasının yeterli olmadığını gördüğünü belirterek şöyle konuştu:
“Tarih boyunca kadın şairler, yalnızca şiirin dilini ve tarzını değiştirmekle kalmadı; yazgının, sessizliğin ve dayatılan sınırların da yönünü değiştiren bir direniş ve dönüştürme bilinciyle hareket ettiler. Ortaokul yıllarından beri şiirin ve kelimenin yükünü omuzlarında taşıyan biri olarak, bu derin tarihi fark ettiğimde içimdeki ses bana susmamam gerektiğini söyledi.
Bu farkındalıkla önce Mısra Kokan Kadınlar isimli bir söyleşi programı hayata geçirdim. Ancak kadınların o devasa, hırpalanmış ama asla ezilmemiş ruhlarının sadece kelimelerle anlatılamayacağını, onların sahnede ete kemiğe bürünmesi, nefes alması gerektiğini gördüm. Bu bir ihtiyaçtan öte, tarihe karşı borçlu olduğumuz bir vefa ve yüzleşme çığlığıydı.
Bizler; yönetmenler, yazarlar ve şairler, tabiatımız gereği ‘dert’ ediniriz. Toplumun bizimle aynı pencereden bakmasını, görülmeyenin görünür, duyulmayanın ses olmasını sağlamak için yazar ve yönetiriz. Benim yaptığım da tam olarak budur: Yüzyıllardır kelimeleriyle var olmaya çalışan o güçlü kadınların sesini, bugün sahneden zamansız bir yankıya dönüştürmek.”
"Kadın şairlerin görünmezliği toplumsal hafıza sorunu"
Kadın şairlerin edebiyat tarihinde erkek şairlerle eşit ölçüde görünür olmamasını yalnızca edebî tercihlerin sonucu olarak değerlendirmeyen Özyurt, bu durumun erkek egemen tarih yazımıyla doğrudan ilişkili olduğunu savundu. Edebiyat kanonunun kimin okunacağını, kimin usta kabul edileceğini ve hangi eserlerin gelecek kuşaklara aktarılacağını belirleyen tek taraflı bir süzgeçten geçirildiğini dile getirdi.
Kadınların yazmadığı için değil, yazdıkları hâlde edebiyat tarihinin dışında bırakıldıkları için görünmez kılındıklarını vurgulayan Özyurt, kadın şairlerin eserlerinin çoğu zaman istisna ya da mahallî üretim olarak değerlendirildiğine dikkat çekti:
“Bu görünmezlik ne yazık ki sadece bir edebiyat tarihi meselesi değil, doğrudan doğruya erkek aklıyla inşa edilmiş bir toplumsal hafıza ve iktidar sorunudur. Yüzyıllar boyunca edebiyat kanonu; kimin okunacağını, kimin ‘usta’ kabul edileceğini, hangi metinlerin geleceğe kalacağını belirleyen tek taraflı bir süzgeçten geçirilmiştir.
Kadın şairlerin geri planda kalmasının temel nedeni, onların yazmıyor oluvermesi değil; yazsalar dahi erkek egemen bir tarih yazımı tarafından ya ‘istisna’ ya da ‘mahallî’ görülerek sistemin dışına itilmeleridir. Bir erkek şair yazdığında ‘evrensel’ bir insanlık hâlinden söz ederken, kadının kalemi hep özel alana, eve, aşka, geçici duygulara indirgenmiştir. Oysa kadınlar her devirde şiirin köşe taşlarını döşemiştir; fakat hafızamız bu başarıları kaydetmek yerine unutturmayı, üstünü örtmeyi seçmiştir.”
Özyurt, kadın şairlerin edebiyat tarihindeki yerinin nasıl kaybolduğunu anlatırken Zeynep Hatun örneğini de gündeme getirdi. Bilinen ilk Türk kadın şairi olarak anılan Zeynep Hatun'un Fatih Sultan Mehmet'e yazdığı divanın bugün kayıp olduğunu belirten Özyurt, Bursalı Mehmed Tahir'in Bursa'da bir nüshasının bulunduğunu aktarmasına rağmen eserin günümüze ulaşmadığını söyledi.
Özyurt, Zeynep Hatun'un şiirlerinde erkek egemen edebiyat çevrelerinde kabul görmek için “merdane” bir üslup benimsediğini ifade ederek şöyle konuştu:
“Zeynep Hatun şiirlerinde hep ‘merdane’ bir üslup takınmıştır; çünkü o dönemde erkek egemen edebiyat camiasından kabul görmenin, ciddiye alınmanın başka bir yolu yoktur. Ve inanıyorum ki –hiçbir somut kanıtım olmasa da bir kadın yazar sezgisiyle söylüyorum– onun o kayıp divanının altında bir erkek imzası vardır. Ya da şöyle diyelim bugün Fatih Sultan Mehmet’e yazılmış divanlardan birinin arkasında aslında Zeynep Hatun’un kalemi gizlidir. Tarih, kadınların yazdıklarını ya erkeklerin adına tescil etmiş ya da sessizce yok etmiştir.
İşte bu yüzden Mısra Kokan Kadınlar gibi çalışmalar, sadece bir sahne gösterisi değil, aynı zamanda o eksik bırakılmış toplumsal hafızayı onarma, unutturulanı yeniden hak ettiği yere çağırma mücadelesidir. Görünmeyeni görünür kılmak, tarihin bu büyük borcunu ödemek zorundayız.”
“Her biri kendi çağının sınırlarını zorlamış kadınlardı”
Oyunda yer verilen şairlerin belirlenme sürecinin uzun soluklu bir araştırmaya dayandığını aktaran Özyurt, bu çalışmayı yüzyılları kapsayan bir kazı sürecine benzetti. Seçim yaparken yalnızca şiirlerin edebî niteliğini değil, şairlerin eserlerini hangi koşullarda ve hangi toplumsal engellere rağmen kaleme aldıklarını da dikkate aldıklarını kaydetti.
Zeynep Hatun'dan başlayarak kendi adıyla şiir yazan, mahlas kullanma zorunluluğunu aşan ve edebiyat tarihinde iz bırakan kadınlara uzandıklarını belirten Özyurt, oyunun temelinde kadınların ortak direniş hikâyesinin bulunduğunu söyledi:
“Seçim süreci benim için sadece bir edebiyat taraması değil, yüzyılları kapsayan adeta bir kazı çalışmasıydı. Bu anlatıda yer alacak isimleri belirlerken temel kıstasım; edebiyatımızda iz bırakmış, kabuğunu kırmış ve tarihsel dönüşümün ‘mihenk taşı’ olmuş köşe taşlarını bir araya getirmekti.
Bilinen ilk Türk kadın şairimiz Zeynep Hatun’dan başlayarak, mahlas kullanma zorunluluğunu yıkan, kendi öz kimliğiyle ve adıyla şiir yazan cesur seslere uzandık. Evrensel düzeyde değer görmüş, hatta Ruslar tarafından Venüs’teki bir kratere ismi verilerek ölümsüzleştirilen şairlerimizi, edebiyatımızın ve şiirimizin tüm ‘ilk’lerini bu anlatının merkezine yerleştirdik.
Karar verme anı ise onların sadece şiirlerinin güzelliğiyle değil, o şiirleri hangi şartlarda, hangi toplumsal dirençlere rağmen yazdıklarıyla şekillendi. Her biri kendi çağının sınırlarını zorlamış, şiirin dilini ve yönünü değiştirmeyi başarmış kadınlardı. Onlar sahneye çıktığında sadece kendi dizelerini değil, temsil ettikleri çağın kadınlık mücadelesini de taşıyorlar.”
Bu noktada edebiyata kazandırdığını belirttiği “Sonrasızlık” ve “Rağmenci” kavramlarına da değinen Özyurt, kadın şairleri “rağmenci” olarak tanımladı. Kadınların geleneksel toplumsal rollerini sürdürürken bir yandan da üretmeye devam ettiklerini vurgulayan Özyurt, şu ifadeleri kullandı:
“Edebiyat literatürüne kazandırdığım iki temel kavram vardır: ‘Sonrasızlık’ ve ‘Rağmenci’. Bana göre insanlar ikiye ayrılır; bahaneciler ve rağmenciler. Ve inanın ki tarihten bugüne bütün kadın şairler aslında birer ‘rağmencidir’. Onlar, kendilerine biçilen o geleneksel toplumsal rolleri kusursuzca yerine getirirken; evde anne, eş, evlat olurken, o eller nasırlıyken bile kalem alıp en güçlü şiirlerini yazmayı başarmışlardır. Hayata, zamana, yok sayılmalara ‘rağmen’ var olmanın adıdır onların yaptığı. İşte bu yüzden bu oyun, rağmencilerin tarihe bıraktığı sesin yankısıdır.”
Şiirin dili değişirken kadınların sesi de özgürleşti
Kadın şairlerin yüzyıllar içerisindeki şiirsel dönüşümünün aynı zamanda toplumsal hayattaki var olma mücadelesinin bir yansıması olduğunu ifade eden Özyurt, ilk dönemlerde kadınların edebiyat çevrelerinde kabul görmek için kendilerini gizlemek ve mahlasların arkasına saklanmak zorunda kaldığını belirtti.
Divan şiirinin kurallarından hece ölçüsüne, oradan serbest şiire uzanan değişimin kadınların kendi deneyimlerini daha özgür biçimde ifade etmelerine alan açtığını söyleyen Özyurt, kadınların zaman içerisinde başkalarının bakış açısından yazmak yerine kendi bedenlerini, ruhlarını, acılarını ve sevinçlerini şiire taşıdıklarını dile getirdi:
“Kadınların şiirdeki sesinin dönüşümü, aslında bu topraklarda kadının var olma mücadelesinin en net aynasıdır. Yüzyıllar boyunca bu yolculuğa baktığımızda, biçimin ve dilin nasıl adım adım özgürleştiğini çok net görebiliyoruz.
İşin başında kadınlar, var olabilmek ve ciddiye alınabilmek için ‘merdane’ bir üslup benimsemek zorunda kaldılar. Erkek egemen bir edebiyat ikliminde seslerini duyurabilmek için kendilerini gizlediler, mahlasların arkasına saklandılar. Ancak tarih akıp gittikçe, o mahlasların ardındaki sırlar yerini cesarete bıraktı. Gün geldi, kadınlar mahlasları bir kenara itip kendi isimleriyle, göğüslerini gere gere haykırmaya başladılar.
Temalar ve biçimler değişti; Divan şiirinin katı kurallarından hece ölçüsünün melodisine, oradan serbest şiirin sınırsız özgürlüğüne geçildi. Bu biçimsel evrimle birlikte kadınlar, artık başkalarının gözünden yazmayı bırakıp kendi kadınlık deneyimlerini, bedenlerini, ruhlarını, acılarını ve sevinçlerini hiç çekinmeden, en saf hâliyle dile getirmeyi öğrendiler.
Kadın bakış açısıyla yazılan her mısra edebiyatta yepyeni bir çığır açtı; öyle ki bu coğrafyadan çıkıp Türkiye’nin en iyi şairi seçilen kadınlarımızın olması da bu haklı yürüyüşün, bu estetik ve vicdani zaferin en somut kanıtı oldu. Onlar saklanmaktan vazgeçtikçe, şiir de gerçek anlamda özgürleşti.”
“Kadınların deneyimleri şiirin dünyasını dönüştürdü”
Aşk, yalnızlık, savaş, sürgün ve isyan gibi ortak insanlık deneyimlerinin kadın ve erkek şairler tarafından farklı biçimlerde ele alındığını savunan Özyurt, kadınların şiirinin doğrudan yaşam deneyimlerinden beslendiğini ifade etti.
Erkek şairlerin savaşı çoğunlukla cepheden, yalnızlığı dış dünyadan ve aşkı kadın üzerinden anlattığını; kadın şairlerin ise bu temaları kendi bedenlerinde, evlerinde ve gündelik yaşamın gerçekliği içerisinde deneyimleyerek yazdıklarını belirten Özyurt, kadınların şiire taşıdığı bakış açısının edebiyatın dünyasını genişlettiğini söyledi:
“Kesinlikle ayrışıyor, hatta bu ayrışma şiirin kök pasını söküp alan temel damarı oluşturuyor. Yüzyıllardır edebiyatta aşk, yalnızlık, savaş ya da isyan gibi büyük temalar hep erkek aklının, dışsal gözlemin ve iktidar odaklı bakışın süzgecinden geçirilerek yazıldı. Erkek şair savaşı cepheden, yalnızlığı fildişi kulesinden, aşkı ise genellikle nesneleştirilen bir kadın üzerinden anlatırken; kadın şair bu temaları doğrudan teninde, evinin içinde, gövdesinde ve hayatın en acımasız pratiklerinde deneyimleyerek kaleme aldı.
Kadınların deneyimleri şiirin dilini ve dünyasını dönüştürdü; çünkü kadın şair için aşk sadece bir kavuşma ya da ayrılık meselesi değil, bir varoluş ve zihinsel uyanış alanıdır. Annelik yalnızca kutsanan bir rol değil, aynı zamanda dünyayı sırtında taşımanın, bir canı hayata bağlarken kendi varlığından vazgeçmenin derin çelişkisidir. Savaş ve sürgün dendiğinde bir erkek için bu jeopolitik bir haritayken, kadının kelimelerinde yerinden edilen yuvanın, dağılan ailenin, o sessiz ve derin trajedinin adıdır.
İsyan ise kadının kaleminde geçici bir öfke değil; yüzyıllardır kendisine biçilen kefeni yırtıp atma, kendi sesini kendi coğrafyasında yeniden kurma iradesidir. Kadınlar şiire bu temaları taşıdıklarında, şiir ilk defa bu kadar ete kemiğe büründü, bu kadar gerçek ve sağaltıcı bir boyuta ulaştı. Çünkü kadının dili, hayatın ta kendisinin kanayan ve üreten damarından beslenir.”
“Bir ismi öne çıkarmak, diğer kadın şairlere haksızlık olur”
Kadın şairlerin bir bölümünün yaşadıkları dönemde yeterince tanınmadığını, eserlerinin sonraki kuşaklara aktarılamadığını veya edebiyat tarihinin dışında bırakıldığını hatırlatan Özyurt, araştırma sürecinde kendisini en çok etkileyen noktanın unutulan isimlerin ardındaki direnç hikâyeleri olduğunu belirtti.
Tarih boyunca üretmiş ancak bugün adları bilinmeyen çok sayıda kadın şair bulunduğunu söyleyen Özyurt, bu isimlerden yalnızca birkaçını öne çıkarmanın diğer kadınların hikâyelerini yeniden gölgede bırakabileceğini ifade etti:
“Bu gerçekten çok zor, hatta omuzlarımda ağır bir vebal hissettiğim bir soru. Çünkü bu uğurda ömrünü tüketmiş, adını bile bugün kimselerin bilmediği o kadar çok kadın şair var ki... Sadece birini veya birkaçını seçmek; karanlıkta kalmayı reddedip o küçük pencerelerden dünyaya şiir üfleyen diğer kadın şairlere büyük bir haksızlık olurdu.
Beni en çok şaşırtan ve derinden sarsan şey, aslında isimlerin unutulmuş olması değil; o isimlerin ardındaki muazzam direnç hikâyelerinin üzerinin bilinçli bir şekilde örtülmüş olmasıydı. Kimi sarayda var olma mücadelesi vermiş, kimi Anadolu'nun bir köşesinde adını bile yazamadığı kâğıtlara yüreğini kazımış, kimi de yazdıkları yüzünden ‘kaçık’ ya da ‘müstesna’ ilan edilerek tarihin kenarına itilmiş...
Benim için bu oyundaki her bir kadın şair, ayrı bir keşif ve geç kalmış bir adalettir. Onların her biri, kendi çağlarının ses veren birer volkanıydı. Bu yüzden ne Mısra Kokan Kadınlar söyleşilerimde ne de Mısra tiyatro oyununda tek bir ismi öne çıkarmam mümkün değil. Ben; o görünmez kılınmış nehir yatağının tamamını gün yüzüne çıkarmayı seçtim. Çünkü asıl mesele bir kişiyi parlatmak değil, o unutturulan kolektif kadın hafızasının kilitli kapılarını birlikte kırmaktır.”
“Sahne, şiiri ortak bir hafızaya dönüştürüyor”
“Mısra”nın daha önce ilgi gören “Mısra Kokan Kadınlar” söyleşi performansından tiyatroya taşınmasıyla şiirlerin izleyiciyle kurduğu ilişkinin de değiştiğini belirten Özyurt, sahnenin şiire yeni bir anlatım alanı kazandırdığını ifade etti.
Bir şiiri kâğıt üzerinden okumanın okur ile şair arasında sessiz ve kişisel bir yolculuk olduğunu söyleyen Özyurt, tiyatro sahnesinde beden, ses, nefes ve sahne mimarisiyle yeniden kurulan şiirin bireysel bir anlatı olmaktan çıkarak ortak hafızaya dönüştüğünü kaydetti:
“Bir şiiri kâğıt üstünde okumak zihinsel bir yolculuktur; okur ile şair arasında sessiz, mahrem ve iki kişilik bir ayin gibidir. Ancak o şiiri tiyatro sahnesine taşıdığınızda, yani onu bedenle, sesle, nefesle ve sahne mimarisiyle yeniden kurduğunuzda durum kökten değişir. Artık o mısra ‘ete kemiğe bürünerek’ bireysel bir iç döküm olmaktan çıkar, kolektif bir çığlığa, yaşayan bir ortak hafızaya dönüşür.
Ben bu uyarlamayı yaparken izleyicinin o şiirlerle yalnızca ‘tanışmasını’ değil, onların acısını, direnişini ve coşkusunu teninde hissetmesini istedim. Seyirci koltuğunda oturan bir insanın, yüzyıllar önce sarayda ya da taşrada sıkışıp kalmış bir kadın şairin nefesini ensesinde hissetmesini, o isyanı ve tutkuyu sahnedeki oyuncunun göz bebeklerinde yakalamasını arzuladım.
Şiirlerin izleyiciyle kurduğu ilişkiyi düz bir dinleme ediminden çıkarıp, tam anlamıyla bir yüzleşmeye ve kucaklaşmaya dönüştürmek istedim. Çünkü sahne, kelimelerin bittiği yerde bedenin konuştuğu, sesin duvara çarpıp salonda yankılandığı yerdir. Mısra Kokan Kadınlar'da amaç, şiiri ve şairi sadece seslendirmek değil; o kadınları mezarlarından, tozlu raflardan çıkarıp bugünün seyircisiyle göz göze getirmek, onlara ‘Biz buradayız ve hâlâ aynı göğün altındayız’ dedirtmektir.”
Günümüz kadın şairleri için mücadele sürüyor
Geçmişte kadın şairlerin karşılaştığı engellerin biçim değiştirerek günümüzde de varlığını sürdürdüğünü savunan Özyurt, kadınların artık mahlasların arkasına saklanmak zorunda kalmamasının edebiyat dünyasındaki eşitsizliklerin ortadan kalktığı anlamına gelmediğini belirtti.
Kadın şairlerin hâlâ özel alanın, duygusallığın ve yerelliğin temsilcisi olarak sınıflandırılabildiğini ifade eden Özyurt, erkek şairlerin eserleri evrensel ve felsefi olarak değerlendirilirken kadınların üretimlerinin daha dar bir alana sıkıştırılabildiğine dikkat çekti. Yayıncılık dünyasındaki eşitsizliklerin, ekonomik koşulların ve kadınların üstlendiği görünmez toplumsal mesainin de üretim süreçlerini zorlaştırdığını kaydetti:
“Asla söyleyemeyiz; çünkü geçmişin o kaba kısıtlamaları şekil değiştirmiş olsa da bugün hâlâ çok daha sinsi, çok daha sofistike mekanizmalarla varlığını sürdürmektedir. Evet, bugün kadınlar artık mahlaslar arkasına saklanmıyor, kalemlerini göğüslerini gere gere ellerine alıyorlar; ancak edebiyat kanonunun kapıları, hâlâ erkek egemen endüstriyel ve eleştirel süzgeçler tarafından korunmaya devam ediyor.
Günümüz kadın şairlerinin karşı karşıya olduğu en büyük sorunlardan biri, hâlâ ‘özel alanın şairi’ olarak etiketlenme tehlikesidir. Kadın yazdığında ‘duygusal’, ‘hassas’ veya ‘yerel’ görülürken; erkek yazdığında ‘evrensel’, ‘felsefi’ ve ‘büyük’ kabul edilen o gizli hiyerarşi ne yazık ki yıkılabilmiş değil. Ayrıca ekonomik koşullar, yayıncılık dünyasındaki dengesizlikler ve kadının sırtına yüklenen o görünmez toplumsal mesailer, onun üretime ayıracağı zamanı ve alanı hâlâ gasp ediyor.”
“Mısra”nın izleyicisine yalnızca geçmişte yaşamış kadın şairleri tanıtmakla yetinmediğini belirten Özyurt, bugünün kadınlarının bu mirasa nasıl sahip çıktığının da sorgulanmasını istedi. Özyurt, oyunun izleyicisine bırakmak istediği soruyu şöyle dile getirdi:
“İşte Mısra Kokan Kadınlar söyleşisi ve Mısra tiyatro oyunu tam da bu noktada bugünün izleyicisine çok net bir miras ve soru bırakmak istiyor: Bu oyun, geçmişin kadınlarının hangi acılardan, hangi bedellerden geçerek bugünün sesini ördüğünü hatırlatırken; bugünün izleyicisine de ‘Siz bu mirasa sahip çıkabiliyor musunuz, onların kırdığı o cam tavanların altında bugün ne yapıyorsunuz?’ sorusunu sorduruyor.
İzleyicinin salondan çıkarken sadece güzel şiirler dinlemiş olmasını değil; o kadınların direnişini bugüne taşımasını, ‘rağmenci’ bir bilinci kuşanmasını ve edebiyatın tarihsel borcunu kapatmak için daha gür, daha cesur bir sesle ‘biz de buradayız’ demesini arzuluyorum. Çünkü hafıza taze tutulduğu sürece; ne geçmişin kadınları unutulur ne de bugünün kadınları susturulabilir.”
“Dilini arındırmadan dünyayı dönüştüremezsiniz”
Özyurt, edebiyattaki erkek egemen kalıpların yalnızca eserlerin değerlendirilme biçiminde değil, gündelik dilde de varlığını sürdürdüğünü belirtti. Kendisine yöneltilen “Şems'in kadın hâli” yakıştırmasının önemli bir sorumluluk yüklediğini ifade eden Özyurt, sanatında yerleşik kabulleri sorgulamayı ve dildeki ataerkil kodlarla mücadele etmeyi önemsediğini dile getirdi.
Gündelik hayatta kullanılan ifadelerin de toplumsal düşünceyi şekillendirdiğini vurgulayan Özyurt, kadın bedenini öfkenin ve küfrün odağına yerleştiren eril dilin terk edilmesi gerektiğini söyledi:
“Şems'in kadın hâli’ olarak anılmak gerçekten omuzlarımda taşıdığım çok ağır, derin ama bir o kadar da onur duyduğum bir sorumluluk. Ben bu sorumluluktan kaçmak yerine, yaptığım sıradışı işlerle, sahneye taşıdığım projelerle, kurduğum o interaktif ve zihni sarsan köprülerle bu rolün hakkını vermeye çalışıyorum. Çünkü Şems olmak, bildik ezberleri bozmayı, konfor alanlarını dağıtmayı ve gerçeğin yüzüne ayna tutmayı gerektirir.
Bu dönüşüm sadece tarihsel metinleri ya da şiir kitaplarını yenilemekle bitmiyor; hayatın, kelimelerin ve sokağın tam ortasında başlıyor. Örneğin, dildeki o sinsi erkek egemenlikten kurtulabilmek, günlük hayatımızda yer etmiş küçük görünen ama zihni zehirleyen o kalıpları yıkmakla başlar. ‘Adam gibi’ demek yerine ‘doğru düzgün’ demeyi seçmek; öfkenin ya da küfürlerin odağına kadını, kadın bedenini koymaktan, o ucuz eril dilden artık bütünüyle vazgeçmek zorundayız. Dilinizi arındırmadan dünyayı dönüştüremezsiniz. Bir gün toplum olarak bu kötü huylardan, bu ezbere eril reflekslerden de tamamen kurtulabilmek ümidiyle yazıyor, üretiyor ve direniyorum.”
