Sanat yaşamındaki 32’nci yılında 32’nci kişisel sergisi "ARYA"yı düzenleyen Prof. Dr. Lütfü Kaplanoğlu, İstanbul Kabataş’taki Artmahall’de sanatseverleri doğa, zaman ve insanın iç dünyası arasında kurduğu derinlikli bir yolculuğa davet ediyor. Küratörlüğünü Dr. Derya Aydoğan’ın üstlendiği ve 13 Aralık’a kadar ziyaret edilebilecek sergi, müzikte anlatı akışının yavaşlayıp tek bir sesin duygusal yoğunlukla öne çıktığı "arya" kavramını resmin dokusal ve düşünsel düzlemine taşıyor.
Dr. Derya Aydoğan-Prof. Dr. Lütfü Kaplanoğlu
Sergi salonunda izleyiciyi ilk anda karşılayan unsurlar; toprağın katmanlarını andıran yoğun rölyef dokular, alev kızılından dingin mavilere, kadim toprak sarılarından mor gölgelere uzanan güçlü renk atmosferleri ve bu uçsuz bucaksız manzaraların eşiğinde yüzünü izleyiciye dönmeden ufka bakan yalnız figürler oluyor. Kimi zaman sarp kayalıkların ve antik kalıntıları andıran dikey yükseltilerin zirvesinde kollarını iki yana açan, kimi zaman kızıl ve sarı ışık huzmelerinin açtığı mistik bir geçitten yürüyen ya da sonsuz bir maviliğin kıyısında sessizce duran bu figürler, Kaplanoğlu’nun tuvalinde seyirciyi kendi iç ritmiyle yüzleşmeye çağıran birer eşiğe dönüşüyor.
Yıldız Teknik Üniversitesi Sanat ve Tasarım Fakültesi öğretim üyesi olan ve bugüne dek Türkiye’nin yanı sıra Danimarka, İspanya, İtalya, Makedonya, Kanada ve Londra’da 200’ü aşkın ulusal ve uluslararası sergiye katılan Prof. Dr. Lütfü Kaplanoğlu ile "ARYA" sergisinin felsefesini, Marmaris yangınlarından beslenen "sanal doğa" kavramını, tuvallerindeki katmanlı toprak belleğini ve üretim ile sergileme alanını aynı çatı altında buluşturan Artmahall deneyimini konuştuk.

"Sanat hem merhametli bir sığınak hem de bilinçli bir direniş alanı"
Müzikte arya; anlatı akışının yavaşladığı, tek bir sesin derin bir duyguyla öne çıktığı ve zamanın adeta genişlediği bir aralıktır. 32’nci sanat yılınızda açtığınız bu 32’nci kişisel sergide "Arya" kavramı, günümüzün hız ve gürültü çağına karşı nasıl bir tinsel sığınak veya direniş alanı kuruyor?
Kendi varlığımıza çok uzak duruyoruz. Bu yüzden kendimize yeterince odaklanamıyoruz. Kapitalist sistemin hedeflediği algılar dünyasının varlığı durumundayız. Sürekli bir şeylere yetişme, üretme, görünür olma ve beklentileri karşılama çabası, zamanla insanı kendi özünden uzaklaştırabiliyor. Bu nedenle tinsel bir sığınağa duyulan ihtiyacı, dış dünyadan kaçma isteğinden çok, insanın kendisiyle yeniden ilişki kurma arayışı olarak değerlendiriyorum.
Sanatın hem önemli bir sığınak hem de bir direniş alanı olduğunu düşünüyorum. Sığınak, insanın kendi iç sesini duyabildiği, ruhsal enerjisini yeniden keşfedebildiği ana rahmi, ana kucağı gibi merhametli bir alan; direniş ise yaşamın dayattığı kalıplara, alışkanlıklara ve insanın kendisine yabancılaşmasına karşı geliştirdiği bilinçli bir duruş. Kendi yaratıcı kudretini koruyarak yeni bir dünya kurabilmek ama sadece sanatta değil hayatın tüm aşamalarına çözüm önerip uygulamak bir direniştir.
Herkesin sustuğu, düşüncelerini açıklamaktan çekindiği, hatta kendi doğrularını ifade etmekten korktuğu bir ortamda insanın kendi sesini duyurabilmesi başlı başına bir özgürlük meselesidir. Ancak bunun için önce insanın kendisini tanıması, yetkinliklerinin farkına varması ve özündeki kudrete güvenmesi gerekiyor.
İnsanın özünde taşıdığı bir maya olduğuna inanıyorum. Çocukluğumuzdan itibaren yaşadıklarımız, kültürel birikimimiz, belleğimiz ve deneyimlerimiz bu mayayı besliyor. Önemli olan, dış dünyanın beklentileri ve baskıları karşısında kendi özümüzü kaybetmeden bu mayayı açığa çıkarabilmek. Çünkü insanın kendi varlığını ortaya koyması, görünür olmasının yanı sıra düşüncesiyle, eylemiyle ve yaratıcılığıyla kendisini gerçekleştirebilmesidir. Üretirken özgürleşen ve kendi içsel ritmini bulan bir sanatçı olarak hız ve gürültü çağını sistemin açıklarına kapılmadan tinsel yönümüzü güçlendirerek bir çıkış yolu bulabileceğimizi düşünüyorum.

"Marmaris yangınlarıyla başlayan 'sanal doğa' arayışı"
Dr. Derya Aydoğan, sergi metninde "Mutasyona uğrattığımız dünya, Lütfü Kaplanoğlu’nun resimlerinde katıksız hâlini geri alarak insanı sonsuz bir aryanın ritminde kendi öz âlemine kavuşturuyor" diyor. Bu "katıksız hâl" arayışı, doğanın tahribatına bir ağıt mı, yoksa insanın doğayla kaybettiği diyaloğu tuvalde yeniden tesis etme çabası mı?
İnsan doğayı dönüştürürken onunla kurduğu ilişkiyi, hatta kendi doğallığını da dönüştürüyor. Çocukluğumun ilk yıllarında doğanın içinde yaşadım. Toprakla uğraştım, ağaçları, bitkileri ve mevsimlerin değişimini gözlemledim. O zamanlar doğayı anlamak için onu tanımlamaya ihtiyaç duymuyordum; zaten onun bir parçasıydım. Bugün ise doğayla ilişkim büyük ölçüde belleğim, sezgilerim ve resimlerim üzerinden devam ediyor. Doğa tahribatlarla değişti ama değişmese bile doğayla ilişkim platonikleşti.

Doğa odaklı bu resimlerim ilk olarak Marmaris yangınlarındaki insan acziyetine şahit olmamla başladı. Resimlerimi kaybedilen doğaya yakılmış bir ağıt olarak değerlendirmesem de gerçek şu ki insanın doğanın dengesini bozarken kendi dengesizliğine neden olması asıl mesele. Yani insanın doğayla birlikte kendi doğasından da uzaklaşması. Belleğimde, sezgilerimde ve ruhsal dünyamda bıraktığı izlerden yeni bir doğa oluşturuyorum. Bu nedenle resimlerimdeki manzaraları bir tür "sanal doğa" olarak tanımlıyorum. Bu doğa, gerçekliğin taklidi değil; yaşadıklarımın, hissettiklerimin ve hayal gücümün yeniden biçimlendirdiği bir dünya. Ben doğanın kaybettiğimiz görüntüsünü değil, insanın doğayla birlikte kendi özünde kaybettiği duyarlılığı yeniden keşfetme ihtimalini resimlerimde yaşarken izleyicileri şahit tutuyorum.

"Tuvalde üst üste gelen boya katmanları bana toprağın katmanlarını hatırlatıyor"
Sergide manzara yalnızca seyredilen pasif bir arka plan değil, insanın kendi iç dünyasına geçtiği bir "eşik" olarak tanımlanıyor. Doğa-insan geçirgenliğini kurarken renk paletiniz ve fırça ritminiz nasıl bir dönüşüm geçirdi?
Çocukluğumdan beri toprağa karşı büyük bir merakım var. Toprağın üzerinde gördüklerim kadar altında sakladıkları da ilgimi çekiyor. Acaba bu topraklar hangi sırları barındırıyor? Hangi kültürleri besledi, hangi medeniyetlere ev sahipliği yaptı? Mehmet Âkif'in “Düşün altındaki binlerce kefensiz yatanı” dizesi, toprağın yalnızca üzerinde yaşadığımız fiziksel bir varlık olmadığını hatırlatıyor bana. Benim için doğa yalnızca görünen manzaradan ibaret değil. Görünmeyen geçmişi, taşıdığı bellek ve henüz keşfedilmemiş sırlarıyla da var. Resimlerimde doğanın gerçek görüntüsünü yeniden üretmek yerine, bende uyandırdığı bu merakı, duyguyu ve ruhsal enerjiyi renklerle görünür kılmaya çalışıyorum.
Ben topraktan bir canım. Kendimi doğadan nasıl ayırabilirim ki? Doğayı kendimin dışında, karşımdaki bir manzara olarak görmüyorum. Ben de onun bir parçasıyım. Topraktan besleniyorum, onunla yaşıyorum ve sonunda yine ona karışacağım. Çocukluğumun vadileri, yaşadığım coğrafyanın belleği, doğanın renkleri ve kendi ruhsal dünyam birbirinden ayrı değil. Belki de eserlerime yaptığım yorumlarda "sanal doğa" olarak tanımladığım şey tam olarak bu: Dışarıda gördüğüm doğanın, içimde taşıdığım doğayla yeniden varlık kazanması. Tuvalde üst üste gelen boya katmanları da bana toprağın katmanlarını hatırlatıyor. Bu nedenle benim resimlerimde manzara, insanın iç dünyasına geçmesini sağlayan bir eşikten çok, zaten ait olduğu doğayla kendi varlığını yeniden duyumsadığı bir alan. Ben doğayla yeniden ilişki kurmaya çalışmıyorum. Çünkü o ilişki hiç kopmadı. Ben doğanın içimdeki sesini, kendi renklerimle görünür kılmaya çalışıyorum.

"Figürler izleyiciye sırtını dönüyor ama onunla aynı ufka bakıyor"
Resimlerinizde manzaralar içinde konumlanan figürlerin izleyiciye yüzünü dönmemesi dikkat çekici. Bu tercih; bireyin kimliğinden sıyrılarak bir "özne" olmaktan çıkıp doğanın bir parçasına, bir "hâl"e dönüşmesini mi simgeliyor, yoksa izleyicinin kendi iç sesini o boşluğa yansıtması için bırakılmış bilinçli bir durum mu?
Belki de asıl mesele, başkasının yüzünü görmek değil, onun bulunduğu yerden dünyayı görebilmek. Öncelikle hangi yüzü, neden görmek istiyoruz? Yüzü kim görecek? Üstelik hangi gözle bakacak? Kendi doğal bakışıyla mı, yoksa öğrendiklerinin ve önyargılarının etkisiyle mi?
“Bir insanı anlamak istiyorsan onun ayakkabılarını giymelisin” sözünü hatırlıyorum. Birinin yüzünü görmek onu anlamak için yeterli mi? Bence önemli olan, onun bulunduğu yerden hayata bakabilmek. Resimlerimdeki figürler, izleyiciye sırtını dönüyor ama onunla aynı ufka bakıyor. İzleyici isterse figürün yerine kendisini koyabilir. Hatta figürü tamamen kaldırıp o manzaranın içinde kendi varlığını düşünebilir ki çoğunlukla da öyle yapıyor.
Aslında figürlerim resmin merkezindeki asıl mesele de değil. Onlar izleyicinin resmin dünyasına girmesini sağlayan bir başlangıç noktası. Çünkü benim için o figürün içinde bulunduğu doğa, uçsuz bucaksız ufuklar, renklerin oluşturduğu atmosfer ve mekânın taşıdığı ruhsal enerji çok daha önemli.

"Artmahall’i kurarken temel düşüncem sanatsal bağımsızlığımdı"
Artmahall bir diğer çalışma alanınız. Mekân bundan sonraki süreçte nasıl bir yol izleyecek kendine? Başka sergiler gerçekleşecek mi?
İki ayrı çalışma alanım var. Bunlardan biri, yaklaşık 200 yıllık tarihî bir yapıda, altı metre tavan yüksekliği olan, bol ışık alan ve doğayla iç içe bir atölye. Burası daha çok kendi dünyama çekildiğim, özgürce ürettiğim atölyem, laboratuvarım, yuvam… Artmahall ise üretimlerimi sanatseverlerle buluşturduğum bir mekân. Burayı daha çok kendi eserlerimin sergilendiği bir galeri olarak kullanmayı tercih ediyorum. Böylece eserlerimle izleyici arasındaki ilişkiye doğrudan tanıklık edebiliyor, sanat alımlayıcılarıyla daha samimi ve nitelikli bağlar kurabiliyorum.
Artmahall'i kurarken de temel düşüncem sanatsal bağımsızlığımdı. Eserlerimi ne zaman, nasıl ve hangi bütünlük içinde sunacağıma kendim karar vermek istedim. Bundan sonraki süreçte de farklı dönemlerime ve yeni üretimlerime yer veren sergilerle bu ilişkiyi sürdürmeyi düşünüyorum.
Arya, 13 Aralık'a kadar saat 13.00-19.00 arasında Artmahall'de görülebilir.






