ANKA Haber Ajansı'na açıklamalarda bulunan Prof. Dr. Hakkı Hakan Yılmaz, artan petrol fiyatları, rafineri marjları ve kurların tetiklediği akaryakıt zamlarının yaşam maliyeti ve üretim çarkları üzerindeki baskısını kapsamlı şekilde analiz etti. Halihazırda benzinin litresinin 80 TL’yi, motorinin ise 90 TL’yi aştığını hatırlatan Yılmaz, yeni fiyat dalgasıyla motorinde kritik eşiğin aşılmak üzere olduğunu bildirdi.
"Eşel mobil olmasaydı motorin 103 lirayı görecekti"
Yılbaşından bu yana gerçekleşen ortalama fiyat hareketlerine değinen Yılmaz, motorinde yüzde 72,4, benzinde ise yüzde 50,5 oranında artış yaşandığını ifade etti. Eşel mobil sisteminin getirdiği kısmi frenleme olmasaydı tablonun çok daha ağırlaşacağını belirten ekonomist, şu değerlendirmeyi yaptı:
"Eşel mobil uygulanmasaydı bu artışlar sırasıyla motorinde yüzde 90,7’ye, benzinde yüzde 81,1’e ulaşacak; motorinin litresi 103 TL’ye, benzinin litresi ise 90,1 TL’ye çıkacaktı. Yılın sekiz ayındaki kümülatif enflasyonun yüzde 22,1 olduğu göz önüne alındığında, akaryakıt fiyatlarındaki artış genel fiyat düzeyindeki yükselişin yaklaşık üç-dört katına ulaşıyor. Bu oldukça kritik ve yüksek bir oran."
Motorindeki olağanüstü fiyat hareketliliğinin sadece ham petrol fiyatlarıyla açıklanamayacağına işaret eden Yılmaz, küresel rafineri kapasitelerindeki darboğaza parmak bastı. Motorin arzının yetersizliği ve lojistik maliyetlerin baskıyı artırdığını vurgulayan Yılmaz, Brent petrol fiyatları gerilese dahi ham petrol ile işlenmiş motorin arasındaki rafineri marjı (crack spread) daralmadıkça pompa fiyatlarında beklenen rahatlamanın görülmeyebileceğini kaydetti.
"Eylül şoku tarımı ve sanayiyi vuruyor, yıl sonu enflasyonu yüzde 32’yi aşabilir"
Eylül ayında akaryakıt kaynaklı maliyet artışlarının belirgin biçimde hızlandığını ve bunun doğrudan zincirleme bir etki yarattığını söyleyen Prof. Dr. Yılmaz, akaryakıtın enflasyon sepetine etkisini şu verilerle aktardı:
"Temmuz–eylül dönemindeki ortalama fiyat artışının motorinde yüzde 30’a, benzinde yüzde 23,3’e ulaşmasını bekliyoruz. Aylık enflasyonun yüzde 1-2 bandında seyrettiği bir ortamda bu artışlar olağanüstü. Söz konusu gelişmelerin yalnızca eylül ayı enflasyonuna doğrudan yansıması 0,39 puan, dokuz aylık birikimli doğrudan katkısı ise 1,63 puan seviyesinde kalacak. Ancak iş ulaştırma, tarım, gıda ve sanayi üretim maliyetleri üzerinden yansıyan ikincil etkilere geldiğinde, akaryakıtın toplam enflasyona faturası 7 puana yaklaşabilir. Bu senaryonun gerçekleşmesi halinde yıl sonu enflasyonunun yüzde 32 civarında oluşmasını bekliyoruz."
KDV'de indirim ve sıfır ÖTV çağrısı
Küresel jeopolitik belirsizlikler nedeniyle petrol fiyatlarında yukarı yönlü risklerin aşağı yönlü ihtimallerden çok daha kuvvetli olduğunu belirten Yılmaz, hükümetin bütçe açığı kaygısını bir kenara bırakarak üretim ve toplumsal refahı koruyacak adımları atması gerektiğini savundu.
Akaryakıt fiyatlarındaki kur ve brent kaynaklı artışları dengelemek amacıyla Özel Tüketim Vergisi (ÖTV), yıl sonuna kadar ihtiyaç halinde sıfır seviyesine çekilmesi gerektiğini ifade eden Yılmaz, enerji ve akaryakıt ürünleri üzerinden alınan Katma Değer Vergisi (KDV) oranları yakıt türlerine göre kademelendirilmeli ve mevcut oranlar en az yarı yarıya düşürülmesini işaret etti; ulaştırma, barınma, gıda ve eğitim harcamalarının hane bütçelerini tüketmesini önlemek için çalışan yoksullara, düşük gelirli emeklilere ve dar gelirlilere yönelik nakdi sosyal destekler ivedilikle artırılmasının önemini vurguladı.
Yılmaz, başta tarımsal üretim ve imalat sanayisi olmak üzere reel sektöre yönelik geçici bir mali destek programı uygulanması; bu program KDV indirimleri ve ÖTV muafiyetleriyle desteklenerek üreticinin sırtındaki girdi maliyeti baskısının hafifletilmesi gerektiğini savundu.
Vergi indirimlerinin bütçeye getireceği yükün farkında olunması gerektiğini kaydeden Yılmaz, "Tercih yalnızca kısa vadeli bütçe dengesi üzerinden değil; kontrolsüz enflasyonun gelir adaleti, reel üretim ve sürdürülebilir büyüme üzerinde yaratacağı derin tahribat gözetilerek yapılmalıdır" diyerek sözlerini tamamladı.
