8 Eylül 1999 tarihinden sonra ilk kez sigortalı olan çalışanların emeklilik koşullarının yeniden düzenlenmesini amaçlayan kanun teklifi, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Başkanlığına sunuldu ve komisyona sevk edildi. DEM Parti Grup Başkanvekilleri Sezai Temelli ve Gülüstan Kılıç Koçyiğit tarafından hazırlanan teklif, EYT düzenlemesinin dışında kalan çalışanların emeklilik koşullarındaki farklılıkların azaltılmasını hedefliyor.
Teklifin yasalaşması halinde, belirlenen sigortalılık süresi ve prim gün sayısı koşullarını tamamladığı halde yalnızca yaş şartı nedeniyle emekli olamayan sigortalılar için yeni bir düzenleme yapılması öngörülüyor.
Kademeli emeklilik teklifinin gerekçesi: Hak kayıpları
Kanun teklifinin gerekçesinde, 8 Eylül 1999 tarihli ve 4447 sayılı Kanun ile emeklilik koşullarına yaş şartı getirildiği ve bunun sigortalılar arasında farklılıklara yol açtığı belirtildi.
2023 yılında yürürlüğe giren Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesinin belirli bir dönemde sigortalı olanları kapsadığı, sonraki tarihlerde işe başlayan çalışanların ise emeklilik için daha uzun süre beklemek zorunda kaldığı ifade edildi.
Teklif gerekçesinde emekliliğin temel bir sosyal hak olduğu vurgulanırken, ileri yaşlarda iş bulma güçlüğü yaşayan ve güvencesiz koşullarda çalışan yurttaşların ekonomik sorunlarına da dikkat çekildi.
Kademeli emeklilik teklifi kimleri kapsıyor?
Teklif, 8 Eylül 1999 tarihinden sonra ilk kez sigortalı olan ve belirtilen sosyal güvenlik kanunlarına tabi çalışanları kapsıyor.
Düzenlemede şu kanunlar kapsamında sigortalı olanlar yer alıyor:
- 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu
- 1479 sayılı Bağ-Kur Kanunu
- 2925 sayılı Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar Kanunu
- 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu
Teklifte ayrıca 8 Eylül 1999 sonrasında ve 30 Nisan 2008 tarihinden önce ilk kez sigortalı olanların emeklilik yaşlarının, sigortalılık başlangıç tarihlerine göre kademeli biçimde yeniden belirlenmesi amaçlanıyor.
Düzenlemenin kapsamı ve uygulanma koşulları, teklifin yasama sürecinde alacağı şekle bağlı olacak.
Teklif yasalaşırsa emeklilikte yaş şartı kalkacak mı?
Kanun teklifiyle 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'na “Geçici Madde 113” başlığı altında yeni bir hüküm eklenmesi öneriliyor.
Teklif metnine göre, sigortalılık süresi ve prim gün sayısı gibi yaş dışındaki emeklilik koşullarını tamamladığı halde yalnızca yaş şartını bekleyen kişilerin, düzenlemenin yürürlüğe girmesi halinde yaşlılık aylığından yararlanabilmesinin önü açılacak.
Bunun için sigortalıların yasanın yayımlanmasının ardından ilgili kuruma yazılı başvuruda bulunması öngörülüyor.
Ancak bu hükümler şu aşamada bir kanun teklifi niteliğinde. Teklifin yasalaşması ve yürürlüğe girmesi halinde uygulanabilecek.
EYT sonrası kademeli emeklilik tartışması
2023 yılında yürürlüğe giren EYT düzenlemesi, belirli tarihlerden önce sigortalı olanların emeklilikte yaş şartından etkilenmemesini sağlamıştı. Ancak 8 Eylül 1999 sonrasında sigortalı olanlar, mevcut mevzuattaki yaş ve prim koşullarına tabi olmaya devam ediyor.
TBMM’ye sunulan yeni teklif, bu çalışanların emeklilik yaşlarının sigorta başlangıç tarihine göre kademeli biçimde belirlenmesini ve benzer çalışma geçmişine sahip sigortalılar arasındaki farklılıkların azaltılmasını hedefliyor.
Teklifin maliyeti de hesaplanacak
Kanun teklifinde yalnızca emeklilik yaşına ilişkin değişiklikler değil, düzenlemenin sosyal güvenlik sistemi üzerindeki mali etkilerinin hesaplanması da yer alıyor.
Mali etkilerin kamuoyuyla paylaşılması ve sosyal güvenlik sisteminin finansmanının adil, sürdürülebilir ve sosyal devlet ilkesiyle uyumlu biçimde planlanması amaçlanıyor.
Teklifin komisyon ve Genel Kurul aşamalarında nasıl bir süreç izleyeceği, kademeli emeklilik düzenlemesinin geleceği açısından belirleyici olacak.
