Gazeteci-yazar Hakan Akpınar’ın kaleme aldığı, Gazeteciler Cemiyeti Başkanı Nazmi Bilgin’in yaşamını ve ailesinin üç kuşaklık geçmişini konu alan “Serencam - Üç Kuşak Bir Ömür”, Dorlion Yayınları etiketiyle okurlarla buluştu.
Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminden günümüze uzanan 400 sayfalık eser, İbrahim Nazmi Bey, gazeteci ve eski Devlet Bakanı Mehmet Turhan Bilgin ile Gazeteciler Cemiyeti Başkanı Nazmi Bilgin’in yaşamlarını ele alıyor. Üç kuşağın hikayesinden hareketle Türkiye’nin siyasi ve toplumsal değişimini anlatan kitap, basın özgürlüğü mücadelesine ve gazetecilik mesleğinin geçirdiği dönüşüme de yer veriyor.
Kitabın yazarı Hakan Akpınar ile Serencam’ın ortaya çıkışını, araştırma sürecinde karşılaştığı olayları ve üç kuşağı birbirine bağlayan ortak değerleri konuştuk.
Serencam'ın doğuşu: Üç kuşağın mücadele hikayesi
Serencam, yalnızca Nazmi Bilgin’in yaşamını değil, üç kuşaklık bir aile tarihini ele alıyor. Sizi bu kitabı yazmaya yönelten ne oldu? Bu ailenin hikayesinde anlatılmaya değer bulduğunuz en önemli özellik neydi?
Esasında bu kitabın doğuşu da başlı başına güzel bir hikayedir. Bir gün Cemiyet’te Nazmi Bey ile sohbet ederken kendisine “Neden hatıralarınızı yazmıyorsunuz?” diye sordum. Hatıralarını kaleme almayı kesinlikle istemediğini söyledi. Geçmişteki olumsuz konuları gündeme getirmek istemediğini, hayatta olan ya da aramızdan ayrılan kişileri incitebilecek bilgi ve değerlendirmelerin onların yakınlarını üzeceğini belirtti.
Bu konuda Türk siyasetinin önemli isimlerinden merhum Osman Bölükbaşı ile olan bir hatırasını anlattı. Nazmi Bey de yıllar önce Bölükbaşı’na aynı soruyu sormuş ve şu cevabı almış:
“Hatıralarımı yazmayacağım. Pek çok ihanete uğradım; öyle ki göğsüm Karacaahmet Mezarlığı’na döndü. Eğer bu vefasızlıkları kâğıda dökersem, o insanların eşleri, çocukları, sevenleri kahrolur. Onların hiçbir günahı yok. Masum insanlara bu haksızlığı yapamam, bu cezayı onlara kesemem.”
Nazmi Bey, Bölükbaşı’nın bu sözlerini aktardıktan sonra bana “Hakan Bey, bu sözler benim kulağıma küpe oldu. Kimsenin üzülmesini, incinmesini istemediğim için ben de anılarımı yazmak istemiyorum” dedi.
Aradan uzunca bir zaman geçti. Bir gün Cemiyet’te yeniden bir araya geldiğimizde konuyu tekrar açtım. Bu kez kitabı her türlü polemiğin üzerinde tutarak, sıcak bir insan hikayesi, edebi bir biyografi olarak kurgulamayı teklif ettim. Kimseyi suçlamayacak, karalamayacaktık. Yalnızca çocukluğundan günümüze Nazmi Bilgin’in yaşam öyküsünü yazacak, bu yaşamı Türk siyasi ve basın tarihiyle birlikte anlatacaktık.
Nazmi Bey bir süre düşündükten sonra teklifi kabul etti. Böylece aylar süren titiz ve yorucu bir çalışmanın ardından Serencam ortaya çıktı.
Bu aile hikayesinde beni en çok etkileyen, kuşaklar boyu süren kesintisiz mücadele ruhu oldu. Nazmi Bilgin’in dedesi, İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin kurucu önderlerinden İbrahim Nazmi Bey’in arkadaşlarıyla yürüttüğü Meşrutiyet mücadelesi oldukça etkileyiciydi. Bu süreçte yakalanarak önce Manastır’a, ardından Fizan’a sürülmüş.
Babası Mehmet Turhan Bilgin’in mücadelesi de çok kayda değer. Erzurum’da Doğu Gazetesi’nin sahipliğiyle başlayan gazetecilik yaşamı, sürgünler ve hapislerin ardından milletvekilliği ve bakanlığa kadar uzanmış. Nazmi Bilgin’in meslek hayatı ve uzun yıllara yayılan cemiyet yöneticiliği de Türk basın tarihinin perde arkasına ışık tutan pek çok hatıra barındırıyor. Ancak bu ayrıntıların bir kısmını artık kitabın okurlarına bırakalım.
“Gazetecilik faaliyeti, demokrasinin bir bileşenidir”
Serencam, bir ailenin hikayesi üzerinden Türkiye’nin siyasi tarihine ve gazetecilik mesleğinin geçirdiği değişimlere de ışık tutuyor. Bu üç kuşağın yaşadıklarını bugünün Türkiye’si ve basın özgürlüğü açısından nasıl değerlendiriyorsunuz? Özellikle genç gazetecilerin bu kitaptan nasıl bir ders çıkarmasını istersiniz?
Demokrasi mücadelesi ile basın özgürlüğü mücadelesi iç içe sürdürülür. Demokrasinin temelinde var olan fikir ve ifade özgürlüğü, basın özgürlüğünün de ön koşuludur. Gazeteci yazdıklarını, ürettiklerini veya haberlerini özgür bir şekilde kamuoyuna iletemiyorsa demokraside de bir sorun vardır. Gazetecilik faaliyeti, demokrasinin bir bileşenidir. Basının dördüncü kuvvet olarak nitelendirilmesi boşuna değildir.
Bu kitapta özellikle genç meslektaşlarımın Türkiye’deki basın özgürlüğü mücadelesine ilişkin çok kritik tarihsel kırılmalara tanıklık edeceğine inanıyorum. 1950’den günümüze basının ve gazetecilerin verdiği varoluş mücadelelerini, mesleki ahlaktaki aşınma ve yozlaşmaları, buna karşı duran onurlu kalemleri ele aldım.
Geleneksel Babıali Yokuşu’ndan günümüzün dijitalleşen medyasına uzanan bu süreci yeniden incelemek, bana da önemli bir mesleki birikim kattı.
Cumhuriyet’in ilanından sonra Ankara’da yeni bir başkent basınının doğuşunu ve mücadeleci bir gazeteci kuşağının yetişmesini araştırmak benim için heyecan vericiydi. Cumhuriyet kurulurken İstanbul basınının, yani Babıali’nin neden uzun süre Ankara’ya mesafeli kaldığını ve taşınmadığını da tarihsel nedenleriyle kitapta ele aldım.
Ayrıca Gazeteciler Cemiyeti’nin tarihini, hafızasını ve hak arama mücadelesini de ayrıntılı biçimde aktardım. Bu yönleriyle çalışmamın yalnızca bir biyografi değil, genç gazeteciler için de önemli bir başvuru kaynağı olacağına inanıyorum.
Üç kuşağı birbirine bağlayan ortak miras
Kitapta İbrahim Nazmi Bey’in sürgün yıllarından Mehmet Turhan Bilgin’in gazetecilik yaşamına ve Nazmi Bilgin’in meslek hayatına uzanan bir hikaye anlatıyorsunuz. Farklı dönemlerde yaşamış bu üç kuşağı birbirine bağlayan ortak değerler neler? Sizce aileden kuşaktan kuşağa aktarılan en güçlü miras ne olmuş?
Kitabın felsefesini ve kalbini çok iyi yakalayan bir soru. Farklı siyasi dönemlerde yaşamış bu üç kuşağı birbirine bağlayan en temel ortak payda, hiç şüphesiz mücadele azmi ve hürriyet tutkusudur.
Dede İbrahim Nazmi Bey, mutlakiyet devrinin baskıcı ortamında hürriyet mücadelesi vermiş idealist bir Tıbbiyeli askeri hekimdi. Mutlakiyet, Meşrutiyet ve Cumhuriyet olmak üzere üç büyük dönemi yaşamış, Türkiye’nin tarihsel dönüşümünde emeği bulunan önemli bir isimdi.
Baba Mehmet Turhan Bilgin ise Cumhuriyet döneminde, çok partili hayata geçiş sancılarının yaşandığı yıllarda demokrasi ve basın özgürlüğü mücadelesi veren, bunun bedelini ödeyen bir gazeteci ve siyasetçiydi.
Torun İbrahim Nazmi Bilgin de özellikle son çeyrek asırda, Gazeteciler Cemiyeti’ni fikir ve ifade özgürlüğü mücadelesinin merkezine taşıyan, mesleği koruyan ve kollayan bir cemiyet lideri.
Dolayısıyla bu ailede kuşaktan kuşağa aktarılan en güçlü miras; demokrasiye, hak arayışına ve özgür bir basına olan inançtır. Farklı dönemlerde yaşasalar da aynı değerleri savunmuş, mücadeleyi bir asırdan fazla sürdürmüşlerdir.
“Ne arkadaşlarını ele veriyor ne de davasından ödün veriyor”
Kitabı hazırlarken uzun bir araştırma süreci geçirdiğinizi tahmin ediyorum. Bu süreçte sizi en çok şaşırtan veya etkileyen hangi olayla karşılaştınız? Özellikle okurların da öğrendiklerinde şaşıracağını düşündüğünüz bir anı var mı?
Elbette kolay bir süreç olmadı. Tarihsel bir arka plan içinde üç farklı kuşağın izini sürmek oldukça zahmetliydi. Ancak Osmanlı’nın son dönemi ile Cumhuriyet tarihine olan aşinalığım, olayları doğru bir tarihsel kurguya oturtmamı kolaylaştırdı. Zorlu ama bir o kadar da keyifli bir yazım süreciydi.
Kitapta beni etkileyen pek çok olay var. Ancak İttihat ve Terakki Cemiyeti ile Sultan 2. Abdülhamid dönemlerini yakından bilmeme rağmen, İbrahim Nazmi Bey’in hikayesinde karşılaştığım bir olay beni gerçekten çok şaşırttı.
İbrahim Nazmi Bey, 1894 yılında yakalanarak ağır işkencelerden geçiriliyor. Henüz 20’li yaşlarının başında, idealist bir genç olan İbrahim Nazmi Bey, bütün bu baskılara rağmen ne arkadaşlarını ele veriyor ne de davasından ödün veriyor.
Hatta işkence sırasında konuşmak bir yana, hücresinde bağıra çağıra Namık Kemal’den hürriyet beyitleri okuyarak kendisini sorgulayanlara meydan okuyor.
Üstelik onu sorgulayan kişi de dönemin en korkulan isimlerinden biri olan Beşiktaş Karakol Komutanı Yedi-Sekiz Hasan Paşa. O dönemi bilenler, Hasan Paşa’nın karşısında bu şekilde direnmenin nasıl bir cesaret gerektirdiğini anlayacaktır.
İbrahim Nazmi Bey, günlerce süren işkenceli sorgularda ser verip sır vermiyor. Bunun bedeli olarak da Fizan’a sürülüyor. Henüz genç yaşta, inandığı değerler uğruna sergilediği bu iradenin okurları da etkileyeceğini düşünüyorum.
“Her türlü kibirden arınmış bir insan portresi var”
Nazmi Bilgin’i kamuoyu daha çok gazeteci ve Gazeteciler Cemiyeti Başkanı kimliğiyle tanıyor. Ancak kitabınızda onun aile yaşamına, dostluklarına ve kişisel hikayesine de yer veriyorsunuz. Kitabı hazırlarken kamuoyunun tanıdığı Nazmi Bilgin’in dışında nasıl bir insan portresiyle karşılaştınız?
Bu, kitabın en sıcak yönlerinden biri. Nazmi Bilgin dışarıdan bakıldığında sert, disiplinli ve mesafeli duruşuyla tanınan bir isimdir. Ancak kendisini daha yakından tanıdığınızda çok farklı, oldukça nahif insani özelliklerle karşılaşıyorsunuz.
Öncelikle karşımızda son derece merhametli, anlayışlı ve her türlü kibirden arınmış bir insan portresi var. Meslek hayatında ve ikili ilişkilerinde asla tahammül edemediği şey, iyi niyetin suistimal edilmesidir.
İnsanları etiketleriyle değil, fikirleriyle, karakterleriyle ve kişilikleriyle değerlendiriyor. Gazeteciler arasında siyasi görüş farklılıklarına göre ayrım yapmak yerine, ortak mesleki değerlere ve etik ilkelere odaklanıyor.
Ancak burada önemli bir ayrıntı var. Cumhuriyet sevdalısı ve Türkiye aşığı bir aile geleneğinden geldiği için bu değerler onun asla taviz vermeyeceği kırmızı çizgileridir.
Nazmi Bey’in insanlara ve olaylara yaklaşımında güçlü bir adalet duygusu var. Herkesi bu anlayışla değerlendiriyor. Köklü aile geçmişinin ve yıllar içinde kazandığı mesleki deneyimin de bu kişiliğin oluşmasında önemli bir yeri olduğunu düşünüyorum.
