İnsanlık savaşmaya değil, dünyayı kurtarmaya hazırlanmalı
Birleşmiş Milletler’in 2026 yılı değerlendirmelerine göre, insanlığın dörtte birinden fazlası çatışmalardan etkilenen bölgelerde yaşıyor. Dünya genelinde 200 milyondan fazla insan insani yardıma ihtiyaç duyuyor.
Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü’nün (SIPRI) verilerine göre, 2024 yılında küresel askerî harcamalar 2.7 trilyon dolara ulaştı.
Peki, insanlık bu muazzam kaynakları neden savaşları önlemeye ve sorunları çözmeye yönlendiremiyor?
Bu sorunun yanıtı oldukça düşündürücü. Çünkü savaşlardan ekonomik çıkar sağlayanların başında silah üreticileri ve tüccarları geliyor. Üstelik dünyanın önde gelen silah ihracatçıları arasında, uluslararası barış ve güvenliği korumakla görevli Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin beş daimi üyesi ile Almanya da bulunuyor. Bu tablo, küresel güvenlik sistemi ile ekonomik çıkarlar arasındaki çelişkiyi gözler önüne seriyor.
Dünya, ‘Üçüncü Dünya Savaşı’ söylemleriyle çalkalanıyor. Bölgesel çatışmalar, büyük güçlerin karşı karşıya gelmesi, nükleer silah tehditleri, silahlanma yarışı ve uluslararası ilişkilerde giderek artan güvensizlik, insanlığın geleceğine ilişkin kaygıları büyütüyor.
Peki, Üçüncü Dünya Savaşı gerçekten yeni bir tehlike mi, yoksa uzun zamandır farklı biçimlerde devam eden bir mücadelenin yeni adı mı?
Bu soruların peşine düşerken karşıma dikkat çekici iki kitap çıktı: William Guy Carr’ın Oyundaki Piyonlar adlı eseri ile Pierre-Yves Beaurepaire’nin İlluminati: Gizli Cemiyetten Komplo Teorilerine adlı çalışması.
Bu iki kitap, dünya siyasetinin görünmeyen aktörleri, gizli cemiyetler ve küresel güç mücadeleleri üzerine düşünmeye sevk ediyor.
Kanadalı deniz subayı ve yazar William Guy Carr’ın Oyundaki Piyonlar adlı kitabında, uluslararası güç odakları ve çeşitli komplo teorileri ele alınıyor. Kitapta özellikle Albert Pike’ın 1871 yılında İtalyan devrimci Giuseppe Mazzini’ye yazdığı öne sürülen gizemli bir mektup dikkat çekiyor.
Bu mektuba dayandırılan iddialara göre dünya savaşlarının belirli amaçları bulunuyordu:
● Birinci Dünya Savaşı: Çarlık Rusya’sının yıkılması ve komünizmin kurulması.
● İkinci Dünya Savaşı: Nazizm’in yıkılması ve İsrail Devleti’nin kurulmasına zemin hazırlanması.
● Üçüncü Dünya Savaşı: İslam dünyası ile Siyonizm arasında büyük bir çatışma çıkarılması.
Bu anlatıya göre ilk iki savaşla ilişkilendirilen gelişmeler yaşanmış, üçüncü savaşın ise farklı biçimlerde devam ettiği ileri sürülmüştür.
Carr, eserinde dünya tarihindeki büyük gelişmeleri gizli örgütlerin ve güç odaklarının uzun vadeli planlarıyla açıklamaya çalışıyor. Ancak Albert Pike’a atfedilen ve üç dünya savaşından söz ettiği iddia edilen mektubun tarihsel özgünlüğü kanıtlanmış değil. Ayrıca geçmişte yaşanan olayların bu iddialarla ilişkilendirilmesi, söz konusu savaşların önceden planlandığını göstermiyor.
Dolayısıyla bu anlatıyı doğrulanmış tarihsel bir belge olarak değil, komplo teorilerinin dünya siyasetini nasıl yorumladığını anlamamıza yardımcı olan bir örnek olarak değerlendirmek gerekiyor.
Tarihçi Pierre-Yves Beaurepaire’nin İlluminati: Gizli Cemiyetten Komplo Teorilerine adlı kitabında ise 1776’da Bavyera’da kurulan İlluminati Cemiyetinin ortaya çıkışı ve zamanla bu örgüte atfedilen küresel hâkimiyet iddiaları ele alınıyor. Böylece gerçekten var olmuş tarihsel bir oluşum ile sonradan geliştirilen komplo teorileri arasındaki farkı görme imkânı doğuyor.
Bu iki eserden hareketle önemli bir gerçeği hatırlamak gerekiyor: Dünya tarihini yalnızca savaşların resmî nedenleriyle açıklamak yeterli değildir. Ekonomik çıkarlar, enerji kaynakları, stratejik bölgeler, silah ticareti, ideolojik rekabet ve güç paylaşımı da uluslararası mücadelelerin anlaşılmasında dikkate alınmalıdır.
Ancak bu unsurların varlığı, bütün savaşların tek bir merkezden planlandığı anlamına da gelmez.
Savaş artık yalnızca cephelerde, tankların ve topların karşı karşıya geldiği bir mücadele değildir. Bilgi çağında, 21. yüzyılın savaş anlayışı önemli ölçüde değişmiştir.
Günümüz çatışmalarında kuvvet, zaman ve mekân unsurları geçmişe göre daha karmaşık hâle gelmiştir. Tehditlerin kaynağı, kapsamı ve uygulanacak stratejiler her zaman açık biçimde belirlenememektedir.
Ekonomik yaptırımlar, ticaret savaşları, siber saldırılar, dezenformasyon, vekâlet savaşları, terör örgütleri, insansız hava araçları ve teknolojik üstünlük mücadelesi, devletlerin kullandığı araçları çeşitlendirmiştir.
Savaşın biçimi değişmiş, cepheleri genişlemiş, etkileri toplumların günlük yaşamına kadar ulaşmıştır.
Ben bu dönemi ‘Sessiz Savaşlar Çağı’ olarak tanımlıyorum.
Çünkü artık resmî bir savaş ilanı yapılmadan da ülkeler ekonomik olarak yıpratılabiliyor. Toplumlar bilgi kirliliğiyle karşı karşıya bırakılabiliyor, enerji ve gıda güvenliği tehdit edilebiliyor.
Bir ülkede silahlar susarken başka bir ülkede ekonomik, siyasi veya teknolojik mücadele devam edebiliyor. Üstelik bu mücadelelerin sonuçları yalnızca devletleri değil, doğrudan toplumların yaşam koşullarını da etkiliyor.
Dolayısıyla Üçüncü Dünya Savaşı’nın çıkıp çıkmayacağını tartışırken, hâlihazırda yaşadığımız bu çok boyutlu mücadeleleri gözden kaçırmamalıyız.
Burada asıl üzerinde durmak istediğim düşünce şudur: İnsanlığın ihtiyacı, yeni savaşlara hazırlanmak değil; sahip olduğu aklı, teknolojiyi, ekonomik gücü ve bilimsel imkânları ortak sorunlarını çözmek için kullanmaktır.
Dünyanın bugünkü tablosu bu açıdan oldukça düşündürücüdür.
Uluslararası Kızılhaç Komitesi’nin (ICRC) 2026 yılı insani görünüm değerlendirmelerinde, silahlı çatışmaların yaygınlığına ve siviller üzerindeki ağır sonuçlarına dikkat çekiliyor. 2024 yılında dünya genelinde yaklaşık 130 silahlı çatışmanın yaşandığı belirtiliyor.
Aynı yıl küresel askerî harcamaların 2,7 trilyon dolara ulaşmış olması, insanlığın kaynaklarını hangi alanlara yönlendirdiğini göstermesi bakımından çarpıcıdır.
Buna karşılık milyonlarca insan açlık, susuzluk, yoksulluk, salgın hastalıklar, eğitimsizlik ve göç sorunlarıyla mücadele ediyor.
İnsanlığın bilimsel ve teknolojik birikimi tarihin hiçbir döneminde olmadığı kadar gelişmiş durumda. Ne var ki bu birikimin önemli bir bölümü hâlâ savaş teknolojilerinin ve birbirini yok etme kapasitesinin geliştirilmesi için kullanılıyor.
20. yüzyılın önemli İngiliz askerî tarihçilerinden ve strateji teorisyenlerinden B. H. Liddell Hart’ın yaklaşımı da bu noktada hatırlanmaya değer.
Hart, stratejiyi siyasi amaçlara ulaşmak için askerî imkânların kullanılmasıyla ilişkilendirirken, yüksek stratejinin yalnızca savaşın kazanılmasına değil, savaş sonrasında kurulacak barışa da hizmet etmesi gerektiğini vurgular.
Bugün bu anlayışa her zamankinden daha fazla ihtiyaç duyuyoruz.
İnsanlık; iklim değişikliğiyle mücadele etmek, temiz suya erişimi sağlamak, açlığı ortadan kaldırmak, salgın hastalıkları önlemek, enerji sorunlarını çözmek, eğitimi yaygınlaştırmak ve gelecek kuşaklara yaşanabilir bir dünya bırakmak için ortak çalışmalar yapabilecek imkânlara sahiptir.
Asıl mesele yalnızca kaynakların yetersizliği değil, mevcut kaynakların hangi önceliklere göre kullanıldığıdır.
Elbette devletlerin savunma ve güvenlik ihtiyaçları vardır. Barışı korumak, gerektiğinde kendini savunabilecek güçte olmayı da gerektirir. Ancak güvenlik yalnızca daha fazla silah sahibi olmakla sağlanamaz.
Diplomasi, karşılıklı güven, uluslararası hukuk, ekonomik iş birliği ve insanlığın ortak sorunlarına çözüm üretmek de güvenliğin ayrılmaz unsurlarıdır.
Üçüncü Dünya Savaşı’nın ne zaman ve hangi koşullarda çıkacağını tahmin etmeye çalışmak yerine, böyle bir felaketin yaşanmaması için neler yapılabileceğine odaklanmalıyız.
Çünkü ahlaki ilkelerden uzaklaşan, yalnızca güç ve çıkar hesaplarına dayanan politikalar, uzun vadede insanlığın ortak geleceğini tehdit eder.
Büyük devletlerin rekabetini insanlığın ortak geleceğinin önüne koymamalıyız. Silahlanmaya ayrılan kaynakların en azından bir bölümünü yoksulluğun, açlığın, hastalıkların ve çevre felaketlerinin önlenmesine yönlendirebilmeliyiz.
İnsanlık, geçmişte yaşadığı iki dünya savaşının acılarını hâlâ bütünüyle silebilmiş değildir.
Yeni bir dünya savaşının gerçek anlamda kazananı olmayacaktır. Kaybeden yalnızca savaşan ülkeler değil, bütün insanlık olacaktır.
Dünya yeni bir savaşa değil; yeni bir akla, yeni bir iş birliğine ve ortak bir gelecek anlayışına ihtiyaç duyuyor.
Çünkü insanlığın gerçek zaferi, birbirini yenmekte değil, birlikte yaşayabileceği bir dünya kurabilmektedir.
Savaşın kaçınılmaz olduğu düşüncesini aşmamız dileğiyle…