Varlık dergisi, Kasım 2026 sayısında okurlarını derinlikli ve çok katmanlı bir dosya konusu olan "Yas" ile buluşturuyor. Dergi bu sayısında yası yalnızca bireysel bir keder ve kayıp hissi olarak sınırlandırmayıp; kavramı felsefi, politik, sanatsal, imgesel ve toplumsal hafıza boyutlarıyla ele alan kapsamlı bir tartışma zemini sunuyor.
"Yas" dosyası: Kadın öznenin direnişinden imge ve temsil krizine
Dosyaya metinleriyle katkı sunan isimler arasında Betül Dünder, Zeynep Sayın, Murat Küçük, V. Metin Bayrak, Burcu Şahin ve Gökhan Arslan yer alıyor.
Betül Dünder, "Tekil Olandan Kolektife Kadın Öznenin Yası ve Yazını" başlıklı incelemesinde yasın bireysel, mitsel ve psikolojik evrelerini (inkâr, öfke, melankoli, kabulleniş) kadın özne odağında irdeliyor. Judith Butler ve Sara Ahmed’in teorik yaklaşımlarına değinen Dünder; yasa salt kişisel bir keder olarak değil, iktidar ilişkilerine, yerleşik normlara ve toplumsal baskılara karşı kamusal alanda adalet talep eden politik ve kolektif bir direniş eylemi olarak yaklaşıyor. Anna Ahmatova’nın Requiem ve Gülten Akın’ın İlahiler yapıtlarından referansla, kadınların kişisel yaslarını edebî bir sorumluluğa dönüştürerek ortak hafızaya kaydettiklerini vurgulayan yazar, kendi ebeveyn kayıpları üzerinden "beklenen yas" ile "belirsiz kayıp" deneyimlerini metnine taşıyor.
Murat Küçük’ün sorularını yanıtlayan felsefeci ve kuramcı Zeynep Sayın, "Ölüm, Yas, İmge ve Temsiller" ekseninde ölümün temsil edilemeyen bir boşluk olduğunu, imgenin ise bu boşluğu yok etmeden görünür kılabildiğini savunuyor. Dietrich Bonhoeffer, Karl Marx, Jacques Derrida, Aby Warburg, Elias Canetti ve Jean-Luc Nancy gibi düşünürlerden hareket eden Sayın; yasın kaybedilenle bağı sürdürme biçimi olduğunu, imgenin ölülerin birer hayalet olarak varlığını sürdürmesine aracılık ettiğini belirtirken "yası tutulamayanın yası" ve bios-zoe ayrımı üzerinden insanmerkezci düşüncenin sınırlarını sorguluyor. V. Metin Bayrak, "Gayba Karışmak: Yas, Yokluk ve Mânânın Tercümesi Üzerine" yazısında yasın salt eksilme ve kabullenme klişeleriyle tanımlanmasına itiraz ediyor. Fantom uzuv, nesne devamlılığı, dil ve ritüel kavramları eşliğinde ölen kişinin yalnızca kendi geçmişini değil, başkalarının belleğindeki ortak geçmişi de beraberinde götürdüğünü ifade eden Bayrak; yası yokluğu hatıraya, geçmişi bugüne tercüme eden bir arada yaşama pratiği olarak tarif ediyor. Burcu Şahin, "Hakikat Taşıyıcısının Yas Günlüğü" başlıklı yazısında kadın yazını ile yas arasındaki ilişkiyi beden, kayıp, tanıklık ve dil ekseninde açımlıyor. Hélène Cixous’nun kadının kendisini metne bedeniyle kaydetmesi gerektiği tezinden yola çıkan Şahin; Latife Tekin, Sevgi Soysal, Sevim Burak, Ayfer Tunç ve Seray Şahiner'in anlatılarına değinerek modern edebiyatımızdaki ince sızının yas sürekliliğinden beslendiğini öne sürüyor. Leylâ Erbil’in Üç Başlı Ejderha metni üzerinden yas, tanıklık ve utanç ilişkisini tartışarak hakikat taşıyıcılığını edebî bir görev olarak nitelendiriyor.Gökhan Arslan, "Tırçun" başlıklı yazısında bir yasın başka bir yasa eklemlenme dinamiklerini kişisel deneyimleriyle birleştirerek "Edebiyat tarihi yas tarihidir aynı zamanda" saptamasında bulunuyor.
10. Çanakkale Bienali konuşuldu
Kasım sayısının "Sanat Gündemi" bölümünde Fatma Berber, "10. Çanakkale Bienali" üzerine küratör Deniz Erbaş ile bir söyleşi gerçekleştiriyor.
Sayının yazı ve deneme sayfalarında ise Ahmet Bozkurt, "Her Çağın Montaigne’i" başlıklı metniyle deneme türünün öncüsünü irdeliyor. Tuba Pırlant Yılmaz, "1.5x: Sesli Mesajda Ödünç Alınan Zaman" yazısında modern iletişim teknolojilerinin hız kültürünü eleştiriyor. Mehmet Konuk, Tiyatro Sanatı köşesinde "Bu Hikâye Senden Uzun Osman" oyununu mercek altına alıyor.
Tahir M. Ceylan, "Bedensizlik ve Benlik" ile felsefi bir bakış sunarken; Yavuz Özdem, Rüzgâr Odası köşesinde Nâzım Hikmet’ten Banksy’ye uzanarak "Anonimliğin Sermayeye Dönüşmesi" konusunu inceliyor.
Faruk Turinay, "Şemsettin Sami, Ebeveyn-Yazarlar ve Yetişkin Çocukları" incelemesiyle edebiyat tarihimizin aile bağlarına ışık tutuyor.
Metin Turan, Asmalımescit ve Tarlabaşı hattındaki bohem belleği "Hatıra Ormanları"nda Pazar Yürüyüşleri" ile kaleme alıyor.
Hıdır Eligüzel, "Yol Çağrıyorsa Gidilecektir" başlıklı şiir incelemesini okura sunarken; Güven Baykan, Heykel Sanatı bölümünde "Sabiha Ziya Bengütaş, Taşın Hafızasında Bir Kadın" yazısıyla ilk kadın heykeltıraşımızın mirasını hatırlatıyor.
Ozan Öztepe "Ziyalan Adası", Ersun Çıplak "Eren Aysan’ın Şiiri ve Açmazları – İzdüşümler (9): Yabancı", Şeref Bilsel "Yeni Şiirler Arasında" ve Jale Sancak "Yeni Öyküler Arasında" köşeleriyle güncel edebiyat ortamını belgeliyor.
Güncel edebiyata yönelik söyleşi ve eleştiriler yer alıyor
Kasım 2026 sayısının şiir sayfalarında Abdülkadir Budak, Celâl Soycan, Betül Tarıman, Onur Akyıl, Uygar Özcan ve Burhan Tuz imzaları bulunuyor. Öykü alanında Zerrin Saral ve Esra Hüseynoğlu metinleriyle yer alırken, sayının desenleri Melike Kılıç'ın çizgilerini taşıyor.
Hande Balkız, Asuman Kafaoğlu-Büke ile "Antikçağda Kadın Olmak" üzerine söyleşiyor. Gülçin Göktay, İbtisam Azem’in "Kayboluş Kitabı"nı; İlke Saydamer ise Attilâ Şenkon’un "Huzursuzlar" yapıtını değerlendiriyor. Değer Tuncel, Angie Cruz imzalı "Bir Bardak Suda Boğulmamak" romanını incelerken; Abdullah Ezik, Celal Güngördü ile "Bana Tahir’i Sormayın" kitabı üzerine konuşuyor. Nuri Demirci, Bülent Elitok’un "Etica"sını sayfaya taşırken; Armağan Can, Melike Pehlivan İşler ile "Üç Bacaklı Kediler" eseri üzerine bir mülakat sunuyor.
