Avrupa'da her dört rektörden biri kadın, Türkiye'de ise oran yüzde 3,96'ya düşüyor

Türkiye, yüzde 47’lik kadın akademisyen oranıyla Avrupa ortalamasını yakalamasına karşın, üniversite yönetiminde benzer akademik sıralamadaki ülkelerin açık ara gerisinde kaldı. İspanya, İtalya ve Polonya gibi aynı başarı bandındaki ülkelerde kadın rektör oranı yüzde 15 ila 25 arasında seyrederken, Türkiye’deki devlet üniversitelerinde bu oran yüzde 3,96’ya kadar iniyor.

İlk olarak 24 Saat'in yer verdiği Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Dr. Öğr. Üyesi Ayşen Seymen Çakar tarafından hazırlanan ve Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi bünyesinde yayımlanan "Türkiye’de Üniversite Yöneticiliğinin Cinsiyet Eşitliği İlkesi Bakımından Değerlendirilmesi" başlıklı makalesi, akademideki yönetim uçurumunu ortaya koydu.

YÖK ve TÜİK verilerinin yanı sıra Avrupa Komisyonu (She Figures) raporları ile THE, QS gibi küresel sıralama endeksleri incelendiğinde; Türkiye’nin tabandaki kadın araştırmacı oranında birçok Avrupa ülkesinin önünde yer almasına karşın, yönetim kademelerinde aynı sıralamadaki ülkelerin gerisine düştüğü görülüyor.

Okulların açılmasına kaç gün kaldı, ne zaman açılacak? 2026-2027 eğitim öğretim yılı ne zaman başlıyor?

İçeriği Görüntüle

Avrupa Komisyonu'nun üç yılda bir yayımladığı She Figures raporlarına göre Türkiye, araştırma görevlisi ve doktor öğretim üyesi düzeyindeki kadın istihdamıyla AB ortalamasını yakalamış durumda. Almanya, İtalya ve Fransa gibi ülkelerde kadın akademisyen oranı yüzde 38-44 bandındayken, Türkiye'de bu oran 81 bin 770 akademisyen ile yüzde 47'ye ulaşıyor.

Ancak unvanlar yükseldikçe tablo tersine dönüyor. Türkiye genelindeki 198 üniversitede yalnızca 17 kadın rektör görev yapıyor. 126 devlet üniversitesinde kadın rektör sayısı sadece 5. 72 vakıf üniversitesinde ise 12 kadın rektör bulunuyor. Aynı akademik başarı liginde yer aldığımız İspanya’da her 4 rektörden biri, İtalya’da ise yaklaşık her 5 rektörden biri kadınken, Türkiye'deki devlet üniversitelerinde bu oran yüzde 4'ün altında kalıyor.

Tabanda yüzde 55'i aşan kadın temsil oranı, profesörlük kademesinde yüzde 35'e gerilerken, devlet üniversitelerinde rektörlük koltuğuna gelindiğinde yüzde 3,96'ya kadar eriyor.

Türkiye ile benzer sıralamada olan ülkelerde kadın rektör oranı daha fazla

Dünya üniversite başarı sıralamasında Türkiye ile benzer konumda bulunan İspanya, Polonya ve İtalya’da kadın rektörlerin oranı Türkiye’yi geçerken, Türkiye yüzde 24 olan Avrupa Birliği ortalamasının da gerisinde kalıyor. Söz konusu ülkelerde akademi yönetiminin senato seçimleri ve eşitlik politikalarıyla belirlenmesi dikkat çekiyor.

İspanya üniversitelerindeki akademisyenlerin yüzde 44'ünü kadınlar oluştururken, uygulanan cinsiyet kotaları ve demokratik seçim modelleri sayesinde kadın rektör oranı yüzde 24'e ulaşıyor.

Yüzde 42'lik kadın akademisyen oranına sahip olan İtalya’da, kurumsal eşitlik eylem planları ve senato seçimleriyle belirlenen rektörlük koltuklarının yüzde 19'unda kadın liderler oturuyor.

Polonya’da akademide kadın oranı yüzde 48 ile Türkiye ile neredeyse aynı seviyedeyken, üniversite kurullarının katıldığı seçim mekanizmaları kadın rektör oranını yüzde 16,5 seviyesinde tutuyor.

Avrupa Üniversiteler Birliği (EUA) verilerine göre Avrupa Birliği genelinde akademisyenlerin yüzde 43'ü, rektörlerin ise yüzde 24'ü kadınlardan oluşuyor.

Türkiye ise yüzde 47'lik kadın akademisyen oranıyla bu ülkelerin birçoğunu geride bırakmasına karşın, doğrudan merkezi atama sisteminin uygulandığı devlet üniversitelerinde kadın rektör oranı yüzde 3,96'da (yalnızca 5 kadın rektör) kalıyor. Vakıf üniversiteleri dahil edildiğinde dahi genel oran ancak yüzde 8,58'e çıkabiliyor.

Oxford, Cambridge ve MIT yönetiminde kadınlar başrolde

Türkiye’de kadın rektör sayısının azlığı dikkat çekerken, küresel üniversite başarı sıralamalarının ilk sırasında yer alan dünyanın en prestijli kurumlarında kadın rektörler görev yapıyor.

• Dünyanın en köklü iki akademik kurumu olan Oxford Üniversitesi’nde Prof. Irene Tracey ve Cambridge Üniversitesi’nde Prof. Deborah Prentice tarafından, tarihlerinde ilk kez aynı dönemde kadın yöneticiler tarafından yönetiliyor.

• Fen bilimleri ve mühendislik alanında dünya sıralamalarının bir numarası kabul edilen Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT), 2023 yılından bu yana Prof. Sally Kornbluth rektörlüğünde faaliyet gösteriyor.

• ABD'nin Columbia, Dartmouth, Brown, Cornell gibi en seçkin 8 üniversitesini kapsayan Ivy Ligi’nde yüzde 50 eşiğini aşarak geleneksel cam tavanı kırmış durumda.

• İzlanda, İsveç ve Norveç gibi ülkelerde yasal kotalar ve toplumsal eşitliği önceleyen uygulamalar sayesinde rektörlük düzeyinde yüzde 50-50 kadın-erkek dengesi sağlanırken; İrlanda ve Finlandiya gibi ülkelerde de kadın rektör oranı yüzde 40'ın üzerine çıkıyor.