Anayasa Mahkemesi (AYM), gazeteci ve yazar Hasan Cemal, yazar Yavuz Ekinci, CHP ve HDP’nin de aralarında bulunduğu başvurucuların eserlerine yönelik toplatma, basım, çoğaltma, dağıtım ve satış yasağı kararlarının ifade ve basın özgürlüklerini ihlal ettiğine karar verdi. AYM, müdahalelerin kanunilik şartını karşılamadığına hükmederek yeniden yargılama yapılmasına ve başvuruculara manevi tazminat ödenmesine karar verdi.
AYM, kitap ve yayınlara yönelik toplatma kararlarını inceledi
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, aralarında Hasan Kaya Cemal, Serfiraz Tuğçe Tatari Demirören, Rojvin Perişan, Yavuz Ekinci, CHP ve HDP’nin de bulunduğu başvuruları 16 Aralık 2025 tarihinde birleştirerek karara bağladı.
Resmi Gazete’de yayımlanan gerekçeli kararda, başvurucuların yazarı, basımcısı veya yayımcısı oldukları basılmış eserler hakkında verilen toplatma, dağıtım, satış, basım ve çoğaltma yasakları ifade ve basın özgürlüklerine müdahale olarak değerlendirildi.
AYM: Türkiye’de basılan eserler için toplatma kararı kanunilik şartını karşılamıyor
AYM kararında, 5187 sayılı Basın Kanunu’nun 25. maddesinin üçüncü fıkrasında Türkiye dışında basılmış eserler bakımından dağıtım ve satış yasağı öngörüldüğüne dikkat çekildi.
Başvuru konusu eserlerin tamamının Türkiye’de basıldığı belirtilen kararda, söz konusu hükmün Türkiye’de basılmış eserler hakkında toplatma kararları yönünden kanunilik ölçütünü karşılamadığı sonucuna varıldı.
AYM ayrıca Türkiye’de basılmış eserler bakımından basım, çoğaltma, dağıtım ve satış yasağı kararı verilemeyeceğini belirterek, bu yöndeki müdahalelerin de kanunilik koşulunu karşılamadığına hükmetti.
“Toplatma kararları nihai yaptırım niteliği kazandı”
AYM, başvuru konusu toplatma kararlarının 5187 sayılı Basın Kanunu’nun 25. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan suçlardan birinin işlendiği şüphesiyle verildiğini belirtti.
Kararda, halen geçerli olan toplatma kararlarının ceza yargılamasında geçici ve amaçla orantılı uygulanması gereken bir koruma tedbirinin kapsamını aştığı ifade edildi.
Basılmış eserler bakımından toplatma kararlarının, eserin yok edilmesiyle aynı etkiyi doğuran nihai bir yaptırım niteliği kazandığı tespitine yer verildi.
AYM, bazı başvurularda eserlerin yazarları hakkında yıllar önce kovuşturmaya yer olmadığına karar verildiğini de hatırlattı. Bu durumlarda toplatma kararlarının koruma tedbiri niteliğini sürdürdüğünden söz edilemeyeceği belirtildi.
Toplatma kararlarının ilgililere tebliği gerektiği vurgulandı
AYM, incelenen toplatma kararlarının hiçbirinin başvuruculara tebliğ edilmediğine de dikkat çekti.
Kararda, basılmış eserin yaratıcısı ile eseri basan veya yayan kişilerin toplatma kararından haberdar olmalarının ve bu kararlara itiraz etmelerinin zorlaştırıldığı belirtildi.
AYM’ye göre, 5187 sayılı Kanun kapsamında cezai sorumluluğu bulunan ve uygulamada toplatma kararlarına itiraz hakkı kabul edilen kişilerin gerekçeli karardan derhal haberdar edilmesi gerekiyor.
Mahkeme, gerekçeli toplatma kararlarının ilgililere tebliğini sağlayacak bir yargısal pratiğin oluşturulmasının veya bu konuda düzenleme yapılmasının, sorunun yapısal hâle gelmesini önleyebileceğini ifade etti.
AYM’den toplu toplatma kararlarına gerekçe uyarısı
Kararda, birden fazla basılmış eser hakkında toplu şekilde verilen toplatma kararları da ele alındı.
AYM, başka soruşturmalar kapsamında yapılan üst veya ikamet aramalarında ele geçirilen çok sayıda basılmış eser hakkında toplu toplatma kararları verildiğinin gözlemlendiğini belirtti.
Mahkemeye göre, bu tür uygulamalarda her bir eser bakımından ağır bir koruma tedbirine başvurulmasını hukuki ve meşru kılacak gerekçelerin ortaya konulması zorlaşıyor.
Bu durumun, hem toplatma kararlarına etkili şekilde itiraz edilmesini hem de itiraz merciinin etkili denetim yapmasını güçleştirdiği belirtildi.
Basılmış eserlerin toplatılmasında genel hükümlere dikkat çekildi
AYM, Anayasa’nın 28. maddesinin yedinci ve sekizinci fıkralarının birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.
Kararda, süreli ve süresiz yayınların toplatılması konusunda Anayasa’da öngörülen şartların oluşması hâlinde Ceza Muhakemesi Kanunu’nun el koymaya ilişkin genel hükümlerinin uygulanması gerektiği ifade edildi.
Buna göre basılmış eserlerin toplatılmasının, 5187 sayılı Basın Kanunu’nun 25. maddesinin ikinci fıkrasında öngörülen şartlar çerçevesinde ve uygun düştüğü ölçüde genel hükümlere göre yürütülmesi gerektiği sonucuna varıldı.
“Toplatma tedbirinin devamına gerek olup olmadığı denetlenmeli”
AYM, ifade özgürlüğü açısından ağır bir müdahale oluşturan toplatma tedbirinin devamına gerek olup olmadığının yargılamanın her aşamasında denetlenebileceğini belirtti.
Basılmış eserlerle işlenen suçlara ilişkin yargılamaların “acele işlerden” sayıldığı hatırlatılan kararda, güncelliğini yitirme tehlikesi bulunan eserler bakımından bu aciliyetin daha da arttığı kaydedildi.
Bazı dosyalarda soruşturma sonucunda kovuşturma başlatılmadığı, bazı dosyalarda ise 5187 sayılı Kanun’un 26. maddesinde öngörülen dava açma sürelerinin aşıldığı belirtildi.
AYM, bu gibi durumlarda devam eden toplatma kararlarının ceza yargılamasından bağımsız birer yasak hâline geldiğini ve nihai yaptırım niteliği kazandığını tespit etti.
AYM kararında Kaos GL/Türkiye içtihadına atıf
AYM kararında, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) Kaos GL/Türkiye kararına da yer verildi.
AİHM’in incelediği olayda, Kaos GL Derneği tarafından çıkarılan derginin bir sayısı hakkında müstehcenlik suçlamasıyla soruşturma yürütülmüş ve derginin toplatılmasına karar verilmişti.
Daha sonra açılan davada derneğin başkanının beraatine karar verilmiş, beraat kararı Yargıtay tarafından onanarak kesinleşmişti.
AİHM, müdahalenin demokratik bir toplum düzeninin gereklerine uygunluğu bakımından derece mahkemelerinin müstehcenlik konusunda ilgili ve yeterli gerekçe ortaya koyamadığı sonucuna varmıştı.
AİHM ayrıca derginin yayımlanmasında yaşanan 5 yıl 7 aylık gecikmenin izlenen meşru amaçla orantılı olmadığını belirterek ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar vermişti.
Kararda, çocukların belirli içeriklere erişiminin engellenmesi amacıyla toplatma yerine daha hafif tedbirlerin uygulanabileceğine de dikkat çekilmişti. Bunlar arasında derginin yalnızca küçüklerin ulaşabileceği satış noktalarından çekilmesi, reşit olmayanlara satışının yasaklanması veya uyarı şartı getirilmesi gibi önlemler sayılmıştı.
AYM, kararında ayrıca AİHM’in Association Ekin/Fransa, RTBF/Belçika, Observer ve Guardian/Birleşik Krallık, Éditions Plon/Fransa, Cumhuriyet Vakfı, Sapan/Türkiye, Handyside/Birleşik Krallık, Tierbefreier e. V./Almanya, Cicad/İsviçre, Kaptan/İsviçre ve Kaya/Türkiye kararlarına atıfta bulundu.
Hasan Cemal’in kitapları da AYM’nin gündemindeydi
AYM’nin hak ihlali kararı verdiği başvurular arasında Hasan Cemal’in “Çözüm Sürecinde Kürdistan Günlükleri” ve “Delila Bir Genç Kadın Gerillanın Dağ Günlükleri” isimli kitapları da yer aldı.
Kitapların terör örgütü propagandası niteliğinde olduğu gerekçesiyle toplatılması talep edilmiş, Gaziantep 3. Sulh Ceza Hâkimliği 4 Aralık 2015 tarihinde talebi kabul etmişti.
İtiraz üzerine Gaziantep 1. Sulh Ceza Hâkimliği, 24 Aralık 2015’te toplatma ibaresini kaldırarak kitapların dağıtım ve satışlarının yasaklanmasına karar vermişti.
Kitaplar hakkında yürütülen soruşturmada İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, 1 Haziran 2016’da 5187 sayılı Kanun’da öngörülen altı aylık sürenin dolduğu gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığına karar vermişti. Karar kesinleşmişti.
“Boyun Eğme” dergisinin 190. sayısı da başvurular arasında
AYM’nin incelediği başvurulardan biri de Gelenek Basım Yayım ve Ticaret Limited Şirketi tarafından basılan “Boyun Eğme” dergisinin 11 Ekim 2019 tarihli 190. sayısına ilişkin oldu.
Derginin İzmir’in çeşitli bölgelerinde ücretsiz dağıtıldığının belirlenmesi üzerine, dağıtımı yapan kişiler hakkında halkı kin ve düşmanlığa tahrik etme suçlamasıyla soruşturma başlatıldı.
İzmir Cumhuriyet Başsavcılığı’nın talebi üzerine derginin 190. sayısı hakkında toplatma kararı verildi.
Dergiyi dağıtanlar hakkında yürütülen soruşturma sonucunda ise İzmir Cumhuriyet Başsavcılığı 8 Ocak 2020’de kovuşturmaya yer olmadığına karar verdi. Kararda, suçun oluşması için etkili bir şiddet çağrısı veya nefret söylemi bulunması gerektiği, dergide ise suçun unsurlarını oluşturacak bir içerik bulunmadığı ve ifadelerin düşünce açıklaması ile eleştiri niteliğinde olduğu belirtildi.
“Toprağın Şarkısı” ve “Meleklerin Küllerinden” kitapları
Rojvin Perişan’ın yazarı olduğu “Toprağın Şarkısı” ile Avesta Yayın tarafından yayımlanan “Meleklerin Küllerinden-Günahkâr Bir Irkın Yasaklanmış Mirası” isimli kitaplar da AYM’nin incelediği başvurular arasında yer aldı.
Kars T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda bulunan bazı mahpuslara gönderilen kitaplarda terör örgütü propagandası yapıldığı şüphesiyle toplatma talep edildi.
Kars Sulh Ceza Hâkimliği, kitapların tüm nüshalarının toplatılmasına ve dağıtım ile satışlarının yasaklanmasına karar verdi. Yapılan itirazlar da ilgili sulh ceza hâkimliklerince reddedildi.
HDP’nin 25 Kasım broşürleri için de toplatma kararı verilmişti
HDP Genel Merkezi tarafından 25 Kasım Kadına Yönelik Şiddetle Mücadele Günü kapsamında hazırlanan broşürler de AYM’nin incelemesine konu oldu.
Broşürlerin Kars İl Başkanlığı’na dağıtılmak üzere gönderilmesinin ardından içerikleri nedeniyle halkı kin ve düşmanlığa tahrik etme suçunun işlendiği şüphesiyle soruşturma başlatıldı.
Kars Sulh Ceza Hâkimliği, broşürlerin tamamının toplatılmasına ve dağıtım ile satışlarının yasaklanmasına karar verdi. HDP’nin itirazı ise reddedildi.
“Yağmur Kokuyordu Karadeniz” kitabına da toplatma kararı
Aram Basım Reklam ve Yayıncılık Sanayi Ticaret Limited Şirketi tarafından yayımlanan “Yağmur Kokuyordu Karadeniz (Karadeniz Anıları-1)” isimli kitap da başvuru konusu eserlerden biri oldu.
Kars T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda bulunan bir hükümlüye gönderilen kitap hakkında terör örgütü propagandası yapıldığı iddiasıyla soruşturma başlatıldı.
İstanbul 12. Sulh Ceza Hâkimliği kitabın toplatılmasına, basımı, dağıtımı ve satışının yasaklanmasına karar verdi.
Kitap nedeniyle hakkında soruşturma yürütülen kişi yönünden ise İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, 5187 sayılı Kanun’un 26. maddesindeki altı aylık dava açma süresinin geçtiği gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığına karar verdi.
CHP’nin “21 Soruda FETÖ’nün Siyasi Ayağı” kitabı
AYM’nin incelediği başvurular arasında CHP tarafından 2020 yılında yayımlanan “21 Soruda FETÖ’nün Siyasi Ayağı” isimli kitap da bulunuyor.
Kitap, dönemin CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu’nun 11 Şubat 2020’de TBMM grup toplantısında yaptığı konuşmanın daha sonra CHP yayınları tarafından kitaplaştırılmasıyla oluşturuldu.
Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı, kitapta yer alan ifadeler nedeniyle halkı kin ve düşmanlığa tahrik suçunun işlendiği şüphesiyle soruşturma başlattı ve kitabın toplatılmasını talep etti.
Ankara 5. Sulh Ceza Hâkimliği kitabın toplatılmasına, basım, dağıtım ve satışının yasaklanmasına karar verdi. CHP’nin itirazı da Ankara 6. Sulh Ceza Hâkimliği tarafından reddedildi.
Avesta Yayın’ın üç kitabı için verilen karar
AYM’nin incelediği bir diğer başvuru, Avesta Yayın tarafından yayımlanan “Kürtler ve Kürdistan”, “1880 Kürt Ayaklanması” ve “Kürt Ulusal Hareketi” isimli kitaplara ilişkin oldu.
Üzümlü Sınır Kapısı’ndan Irak’a geçmek isteyen bir kişinin üzerinde yapılan aramada kitapların ele geçirilmesinin ardından soruşturma başlatıldı.
Çukurca Sulh Ceza Hâkimliği, kitapların mevcut kopyalarının toplatılmasına ve basım, çoğaltma, dağıtım ile satışlarının yasaklanmasına karar verdi.
“Kürdistan Tarihi” kitabı da AYM kararında yer aldı
Avesta Yayın tarafından yayımlanan “Kürdistan Tarihi” isimli kitap da inceleme konusu eserler arasında yer aldı.
Ayvalık Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından hakkında terör örgütüne üye olma suçundan soruşturma yürütülen bir kişinin evinde yapılan aramada bulunan kitap için tüm nüshaların toplatılması talep edildi.
Ayvalık Sulh Ceza Hâkimliği, 9 Ocak 2018’de kitabın mevcut kopyalarının toplatılmasına ve basım, çoğaltma, dağıtım ile satışının yasaklanmasına karar verdi.
“XWEBUN” ve “Güneş Ülkesinde Diriliş” yayınları
AYM’nin bir başka başvurusunda İmera Basın Yayın Prodüksiyon Reklam Bilgisayar Sanayi Ticaret Limited Şirketi tarafından yayımlanan “XWEBUN” gazetesinin 89., 93., 105., 106. ve 107. sayıları ile Payiz Yayın tarafından yayımlanan “Güneş Ülkesinde Diriliş” kitabının üç cildi yer aldı.
Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen bir soruşturma kapsamında yapılan aramada ele geçirilen yayınlar hakkında terör örgütü propagandası yapıldığı şüphesiyle toplatma talep edildi.
Diyarbakır 3. Sulh Ceza Hâkimliği, 10 Şubat 2022’de söz konusu gazete ve kitapların toplatılmasına, bunların basım, dağıtım ve satışlarının yasaklanmasına karar verdi.
Yavuz Ekinci’nin “Rüyası Bölünenler” kitabı
Yazar Yavuz Ekinci’nin Doğan Yayıncılık Eğitim ve Ticaret A.Ş. tarafından yayımlanan “Rüyası Bölünenler”isimli kitabı da AYM’nin kararında yer aldı.
Kitapta kullanılan ifadeler nedeniyle Ekinci hakkında terör örgütünün propagandasını yapma suçundan soruşturma başlatıldı.
İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı 14 Mart 2023’te kitabın toplatılmasını talep etti. İstanbul 7. Sulh Ceza Hâkimliği aynı gün kitabın mevcut kopyalarının toplatılmasına ve basımı, dağıtımı ile satışının yasaklanmasına karar verdi.
Ekinci’nin itirazı İstanbul 8. Sulh Ceza Hâkimliği tarafından reddedildi.
AYM kararında, Ekinci hakkında kitapta kullandığı ifadeler nedeniyle terör örgütü propagandası yapma suçundan iddianame düzenlendiği ve iddianamenin 11 Mayıs 2024’te kabul edilerek kamu davası açıldığı belirtildi. Davanın ilk derece mahkemesinde derdest olduğu kaydedildi.
AYM’den yeniden yargılama ve manevi tazminat kararı
AYM Genel Kurulu, başvurucuların ifade ve basın özgürlüklerinin ihlal edildiğine karar verdi.
Mahkeme, ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması amacıyla yeniden yargılama yapılmak üzere kararın ilgili mahkemelere gönderilmesine hükmetti.
Başvurucular lehine ayrıca manevi tazminat ödenmesine karar verildi.
AYM Genel Kurulu’nun kararı bir karşı oya karşı 14 oyla alındı.
