Türkiye'de ağız ve diş sağlığına ilişkin veriler dikkat çekici bir tabloyu ortaya koyuyor. Gençlerde diş eti kanaması görülme oranı yaklaşık yüzde 57'ye ulaşırken, yetişkin gruplarında bu oran yüzde 63 ile yüzde 71 arasında değişiyor. Başka bir ifadeyle yetişkinlerin önemli bir bölümü diş eti kanaması problemi yaşıyor.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verilerine göre ise ağır diş eti hastalığı dünya genelindeki yetişkin nüfusunun yaklaşık yüzde 19'unu, yani 1 milyardan fazla kişiyi etkiliyor.
Uzmanlar, diş eti hastalıklarının en önemli nedenleri arasında yetersiz ağız bakımını, şeker tüketimini, sigara kullanımını ve düzensiz diş hekimi kontrollerini gösteriyor.
"Türklerin dişleri genetik olarak zayıf değil"
Ağız ve Diş Sağlığı Uzmanı Prof. Dr. Gönen Özcan, Türklerin dişlerinin genetik olarak daha zayıf olduğuna ilişkin bilimsel bir kanıt bulunmadığını belirtti.
Diş sağlığında genetik faktörlerin belirli ölçüde etkili olduğunu ancak belirleyici unsurun günlük alışkanlıklar olduğunu ifade eden Özcan, şu değerlendirmede bulundu:
"Türklerin dişlerinin genetik olarak zayıf olduğuna dair bir kanıt yok. Fark, alışkanlık ve hizmet farkı. Genler, mine yapısına ve diş eti kalınlığına küçük ölçüde etki eder. Ama çürüğü ve diş eti hastalığını belirleyen asıl etkenler şeker tüketimi, fırçalama, florür kullanımı, sigara ve düzenli kontroldür."
Özcan, diş eti çekilmesinde ise sert fırçalama, diş taşı, sigara kullanımı ve diş sıkmanın önemli etkenler arasında bulunduğunu söyledi.
Dünya genelinde 3,5 milyar kişi ağız hastalıklarıyla mücadele ediyor
Dünya Sağlık Örgütü verilerine dikkat çeken Prof. Dr. Özcan, ağız ve diş hastalıklarının küresel ölçekte önemli bir halk sağlığı sorunu olduğunu belirtti.
Özcan, dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 45'inin, yani 3,5 milyar kişinin ağız hastalıklarından etkilendiğini ifade ederek vakaların son 30 yılda yaklaşık 1 milyar arttığını söyledi.
Küresel Hastalık Yükü verilerine dayanan değerlendirmelerde ağır diş eti hastalığı yaşayan kişi sayısının yaklaşık 1,09 milyar olduğu, tahminlerin üst sınırının ise 1,38 milyona ulaştığı belirtildi.
Diş fırçalarken kanama oluyorsa dikkat!
Diş fırçalarken ortaya çıkan kanamanın diş eti sağlığı açısından önemli bir uyarı olduğunu belirten Prof. Dr. Özcan, bu durumun çoğunlukla diş eti iltihabının ilk belirtilerinden biri olduğunu söyledi.
Dişlerin üzerinde biriken bakteriyel plak ve diş taşlarının kanamanın en sık nedenleri arasında bulunduğunu ifade eden Özcan, hormonal değişikliklerin, hamileliğin, kan sulandırıcı ilaçların, diyabetin ve bazı kan hastalıklarının da kanamaya yol açabileceğini belirtti.
Özcan, diş eti kanaması yaşayan kişilerin yaptığı önemli hatalardan birinin diş fırçalamayı bırakmak olduğunu vurgulayarak şu uyarıda bulundu:
"Fırçalarken kanıyorsa, diş eti uyarı veriyor demektir. Hastaların sık yaptığı hata, 'kanıyor' diye fırçalamayı bırakmaktır. Bu, iltihabı ilerletir. Yumuşak fırçayla nazik ama düzenli fırçalamaya devam edin. Kanama bir hafta içinde geçmezse diş hekimine gidin."
Diş eti hastalıkları kalp ve diyabetle ilişkili olabilir
Diş eti hastalıklarının yalnızca ağız ve diş sağlığıyla sınırlı olmadığını belirten Prof. Dr. Özcan, bu hastalıkların vücudun genel sağlığıyla da ilişkili olduğunu söyledi.
Araştırmalarda diş eti hastalıkları ile diyabet, kalp-damar hastalıkları, erken doğum, düşük doğum ağırlığı ve özellikle yaşlılarda görülen akciğer enfeksiyonları arasında ilişkiler bulunduğunu ifade eden Özcan, kronik iltihabın vücudun diğer sistemlerini de etkileyebileceğine dikkat çekti.
Özcan, ağız sağlığının genel sağlık üzerindeki önemini şu sözlerle anlattı:
"Diş eti iltihabı vücudun tamamını ilgilendiriyor. Diyabetten kalp hastalığına, erken doğumdan akciğer enfeksiyonuna kadar uzanan bir ilişki ağı var. Ağız, vücudun giriş kapısıdır."
Gün boyu atıştırmak diş sağlığını olumsuz etkiliyor
Diş sağlığını tehdit eden unsurların yalnızca şekerli yiyeceklerden ibaret olmadığını belirten Özcan, gün boyunca sık sık atıştırmanın da dişler açısından risk oluşturduğunu söyledi.
Özellikle şekerli ve yapışkan besinler, asitli içecekler, cips ve unlu atıştırmalıkların ağız sağlığını olumsuz etkileyebileceğini belirten Özcan, beslenme sıklığının da önemli olduğunu vurguladı.
Uzman isme göre ağız sağlığını tehdit eden başlıca alışkanlıklar şöyle:
- Şekerli ve yapışkan yiyeceklerin sık tüketilmesi.
- Asitli içeceklerin fazla tüketilmesi.
- Gün boyunca sürekli atıştırılması.
- Sigara kullanılması.
- Yetersiz diş fırçalama ve ağız bakımı.
- Aşırı çay ve kahve tüketimi.
Dişleri korumak için günde iki kez fırçalamak gerekiyor
Prof. Dr. Gönen Özcan, diş ve diş eti hastalıklarından korunmak için düzenli ağız bakımının önemine dikkat çekti.
Özcan'ın önerdiği temel önlemler şöyle:
- Dişleri sabah ve akşam olmak üzere günde iki kez fırçalayın.
- Her fırçalamada yaklaşık iki dakika süre ayırın.
- Florürlü diş macunu kullanın.
- Diş aralarını diş ipiyle temizleyin.
- Sigara kullanımından uzak durun.
- Düzenli diş hekimi kontrolünü ihmal etmeyin.
Özcan, özellikle diş eti kanamasının devam etmesi halinde diş hekimine başvurulması gerektiğini vurguladı.
Gelir ve eğitim düzeyi diş sağlığını da etkiliyor
Ağız ve diş sağlığının toplumsal ve ekonomik koşullarla da yakından ilişkili olduğunu belirten Prof. Dr. Özcan, gelir ve eğitim düzeyi yüksek, diş hekimine erişimin kolay ve koruyucu sağlık hizmetlerinin yaygın olduğu toplumlarda ağız sağlığı göstergelerinin daha iyi olduğunu ifade etti.
Avrupa'da yapılan araştırmalarda yüksek gelirli ülkelerde yaşayan çocukların kötü ağız sağlığına sahip olma olasılığının orta gelirli ülkelere kıyasla daha düşük bulunduğunu belirten Özcan, Türkiye'de de periodontal hastalıkların gelir ve eğitim düzeyiyle ilişkili olduğunu aktardı.
Veriler ne söylüyor?
Türkiye ve dünya genelindeki ağız ve diş sağlığı verileri dikkat çekiyor:
- Türk Diş Hekimleri Birliği, 5-65 yaş arasındaki toplum kesimlerinde diş çürüğü ve diş eti hastalıklarının yaygın olduğunu belirtiyor.
- Avrupa'da 12 yaş çocuklarında çürük, kayıp ve dolgulu diş sayısı Batı Avrupa'da ortalama 0,8, Doğu Avrupa'da 2,87 olarak bildiriliyor.
- Türkiye'de TADSAP-2018 verilerine göre 5 yaşındaki çocukların yüzde 64,4'ünde en az bir diş çürüğü bulunuyor.
- Türkiye'de 65-74 yaş grubunda dişsizlik oranı yüzde 27,4 olarak açıklanıyor.
- WHO tahminlerine göre dünya genelinde 20 yaş ve üzerindeki kişilerin yaklaşık yüzde 7'sinde, 60 yaş ve üzerindeki kişilerin ise yüzde 23'ünde tam diş kaybı görülüyor.
Bu belirtiler varsa dikkat!
Diş eti hastalıklarının erken dönemde fark edilmesi tedavi açısından önem taşıyor. Uzmanlara göre şu belirtiler göz ardı edilmemeli:
- Diş fırçalarken veya diş ipi kullanırken kanama.
- Kırmızı ve şiş diş etleri.
- Sürekli ağız kokusu.
- Diş etlerinde çekilme.
- Dişlerin olduğundan daha uzun görünmesi.
- Dişlerde sallanma.
- Diş eti kenarından iltihap gelmesi.
