Gıda zehirlenmeleri, zararlı mikroorganizmaların, toksinlerin veya kimyasal maddelerin tüketilen gıdalar yoluyla vücuda alınması sonucu ortaya çıkan sağlık sorunları arasında yer alıyor.
Özellikle yaz aylarında artan sıcaklıklarla birlikte gıdaların bozulma süreci hızlanırken, uygun saklama ve hazırlama koşullarına dikkat edilmemesi zehirlenme vakalarının görülme riskini artırıyor.
Sıcak havalarda gıda riski artıyor
Bakteriler, virüsler ve bazı parazitler gıdaların uygun koşullarda saklanmaması, hazırlanması veya pişirilmemesi durumunda hızla çoğalabiliyor.
Özellikle sıcak havalarda mikroorganizmaların üreme hızının artması, gıda kaynaklı hastalıkların görülme riskini yükseltiyor. Açıkta bırakılan ürünler, soğuk zincirin bozulması ve hijyen kurallarına uyulmaması da gıda güvenliği açısından önemli riskler oluşturuyor.
Gıda güvenliğinde hijyen uyarısı
Gıda zehirlenmelerinden korunmada en önemli unsurların başında hijyen kurallarına dikkat etmek, gıdaları uygun sıcaklıklarda muhafaza etmek ve çiğ ürünlerle pişmiş ürünleri birbirinden ayırmak geliyor.
Et, tavuk, balık ve süt ürünleri gibi bozulmaya daha yatkın gıdaların soğuk zincirinin korunması, bakteri oluşumunun önüne geçilmesi açısından önem taşıyor. Evlerde yapılan küçük ihmaller de gıda güvenliği açısından ciddi risklere yol açabiliyor.
Yaz aylarında sıcaklıkların artmasıyla birlikte gıda güvenliği riskleri de yeniden gündeme geliyor. TMMOB Gıda Mühendisleri Odası Yönetim Kurulu Başkanı Uğur Toprak, yüksek sıcaklıkların mikroorganizmaların çoğalmasını hızlandırdığını belirterek, gıda zehirlenmelerine karşı soğuk zincirin korunması, hijyen kurallarına uyulması ve doğru saklama koşullarının sağlanması gerektiğini vurguladı.
Yaz aylarında artan sıcaklıklar gıda güvenliğini etkiliyor
TMMOB Gıda Mühendisleri Odası Yönetim Kurulu Başkanı Uğur Toprak, yaz aylarında sıcaklıkların yükselmesiyle birlikte mikroorganizmaların çoğalma hızının katlanarak arttığını belirtti. Özellikle 5–65°C aralığının "tehlikeli sıcaklık aralığı" olduğuna dikkat çeken Toprak, "Bu sıcaklık aralığında bakteriler çok hızlı ürer" dedi.
Soğuk zincirin kırılması, açıkta satışların artması, su hijyenindeki sorunlar ve denetim eksikliklerinin de gıda zehirlenmelerini artırdığını ifade eden Toprak, "Bu tablo, sadece bireysel değil kamusal bir gıda güvenliği sorunudur" diye konuştu.
Gıda zehirlenmelerinin ilk belirtilerinin bulantı, kusma, ishal, karın ağrısı, ateş ve halsizlik olduğunu söyleyen Toprak, 24 saatten uzun süren kusma veya ishal, kanlı ishal, yüksek ateş ile çocuklar, yaşlılar, hamileler ve kronik hastalarda vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulması gerektiğini vurguladı. Toprak, "Gıda zehirlenmeleri basit bir mide rahatsızlığı değildir, ölümcül sonuçlar doğurabilir" ifadelerini kullandı.
Toprak, tavuk, et, balık ve süt ürünlerinin yüksek protein ve su içeriğine sahip olmaları nedeniyle bozulmaya çok hassas olduğunu, ayrıca soğuk zincire bağımlı ürünler arasında yer aldığını belirtti. Özellikle Salmonella, Listeria ve E. coli gibi patojenlerin bu ürünlerde hızla çoğalabildiğini ifade eden Toprak, "Burada sorun gıdanın kendisi değil, üretimden tüketime kadar olan zincirin yönetilememesidir" dedi.
“Küçük ihmal, büyük risk doğurur”
Evlerde en sık yapılan hataların pişmiş yemeği uzun süre dışarıda bekletmek, çiğ ve pişmiş gıdaları aynı yerde bulundurmak, yetersiz pişirme, tekrar ısıtmada yapılan hatalar, buzdolabını aşırı doldurmak ile el ve yüzey hijyenine dikkat etmemek olduğunu aktaran Toprak, "Gıda güvenliği 'alışkanlık' meselesidir. Küçük ihmal, büyük risk doğurur" değerlendirmesinde bulundu.
Çapraz bulaşmanın genel olarak çiğ gıdalardaki mikroorganizmaların diğer gıdalara taşınması anlamına geldiğini belirten Toprak, bunun önlenmesi için çiğ et ve sebzeler için ayrı kesme tahtaları ile bıçaklar kullanılması, bıçakların her kullanım sonrası yıkanması, çiğ ürünlerin alt raflarda saklanması ve ellerin sık sık yıkanması gerektiğini söyledi. Toprak, "Bu konu, evlerde en çok ihmal edilen ama en kritik risklerden biridir" dedi.
Açıkta satılan gıdalarda hijyen koşulları belirleyici oluyor
Toprak, açıkta ve güneş altında bekleyen ürünlerden kaçınılması gerektiğini belirterek, soğuk ürünlerin soğuk, sıcak ürünlerin ise sıcak tutulmasının önemine dikkat çekti. Satıcının hijyen koşullarının gözlemlenmesi ve ambalajsız, kontrolsüz ürünlerden uzak durulması gerektiğini ifade eden Toprak, "Denetimsiz gıda = potansiyel risk demektir" diye konuştu.
Toprak, "Kokmuyorsa bozulmamıştır", "Ev yapımıysa güvenlidir", "Yüksek ateşte her şey temizlenir" ve "Sirke/limon mikrobu yok eder" gibi yaygın inanışların doğru olmadığını söyledi. Toprak, “Gıda güvenliği bilimsel bir alandır. Kulaktan dolma bilgiler halk sağlığını tehdit eder" ifadelerini kullandı.
Pişmiş yemeklerin oda sıcaklığında en fazla 2 saat bekletilmesi gerektiğini belirten Toprak, yaz aylarında bu sürenin daha da kısalabileceğini ifade etti. Bekleme süresinin uzamasıyla birlikte bakteri sayısının hızla arttığını ve toksin oluşabileceğini kaydeden Toprak, "Bu durumda ısıtmak çözüm olmaz" dedi.
Yaz aylarında güvenli gıda tüketimi için soğuk zincirin korunması, pişmiş gıdaların bekletilmemesi, çiğ ve pişmiş gıdaların birbirinden ayrılması, ellerin sık sık yıkanması, güvenilir yerlerden alışveriş yapılması ve şüphe duyulan gıdaların tüketilmemesi gerektiğini vurgulayan Toprak, açıklamasında şu ifadelere yer verdi:
"Gıda güvenliği bireyin değil, kamunun sorumluluğudur. Denetim mekanizmaları güçlendirilmeden kalıcı çözüm mümkün değildir."
