Prof. Dr. Daron Acemoğlu, bir üniversite mezuniyet gününde demokrasi-yapay zeka (YZ) ilişkisinden bahsederken "Bugün demokrasi çökmek üzere. Ancak, YZ’yi doğrulaştırmak için demokrasiye ihtiyacımız var. Demokrasinin geleceği ise YZ tarafından daha zor hale getiriliyor. Bunun sorumluluğu hepimizin omuzlarında" diye konuştu. (Bkz: https://gazeteoksijen.com/bilim-ve-teknoloji/nobel-odullu-ekonomist-daron-acemoglu-yapay-zeka-verimlilikten-cok-guc-ve-serveti-merkezilestiriyor-280518)
Bu yazımda Sn Acemoğlu’nun demek istediklerini, kendi fikirlerimi de katarak, sizlere aktarmak istiyorum.
İnsanın tembellik, hırs, kibir, arsızlık, kazanma, kıskanma, saldırı vb. fabrika hataları var. Dinler, bu fabrika hatalarını düzeltmek için çıktı diyebiliriz. Doran Acemoğlu, konuşmasında her türlü makineleşmenin, otomasyonun insanlar arasında eşitliği, gelir dağılımını, işsizlik oranlarını doğrudan etkilediğini, günün sonunda arsız insanın iş gücü yerine sermayeyi öne çıkardığını ve sermaye daha çok kazanırken işi yapan iş gücünün payının azaldığını söylüyor.
Eşitsizlik, sosyal problemler nasıl çözülecek? Daha fazla depresyon ilaçlarına mı ihtiyaç duyacağız?
Günümüzde YZ ile senaryolar baştan yazılıyor. Her şey değişecek. George Orwell’in 1984 ve Hayvan Çiftliği romanları ile V for Vandetta filmi gerçek oldu. Otorite, kontrol arttı, 15 yıl önceki mesajlar dahi bugün ortaya dökülebiliyor. En mahrem videolar ortalığa saçılabiliyor. Ben bu devri sevmedim, Yeşil ülkeyi isterim, sana bomba atarım, aman şuna tıklama, şu kelimelerle fikrini dahi ifade etme, kendini polis-savcı olarak tanıtanlara itibar etme, şuralardan uzak dur. Her gün 2-3 cinayet, cinnet haberi gazetelerde. Ne oluyoruz, teknoloji arttıkça özgürlükler artacağına kısıtlanıyor mu?....
Eğitim sekteye uğrayacak, İnsanlar aptallaşacak. Hiç kimse sorunları çözmek, araştırma yapmak, yeni proje çizmek için yıllarca eğitim almak zahmetine girmeyecek. Hepsini YZ yapacak ve onun dediğini her zaman doğru kabul edilip, kararlarına bilge insanlardan bile daha fazla güveneceğiz. Hangi öğrenciye ödev yaptırabilecek, kitap okutabileceksiniz? Onlara kısa kısa bilgiler yetip te artacak.
Sorulması gereken soru, yeni kuşak tüm sorunlarını, görevlerini, sorumluluklarını YZ sayesinde kısa sürede yaparsa kalan zamanında ne yapacak???
İnsanlar, YZ’yi geliştiren bir grup insanın elinde köleleşecek ve yeni bir feodal düzen mi kurulacak? İnsanlar YZ geliştirenler ve kullananlar şeklinde ikiye mi ayrılacak. Karşı gelmek mümkün mü?
Demokrasi ve demokratik kurumlar yeniden veya kendi başına kurulamayacak, burası çok önemli. Benim sorumluluğum ne olabilir ki, ne zaman, kim, ben mi? Bu güne kadar otomasyonlar, makineleşme, bilgisayar yazılımları, cep telefonları, banka uygulamaları hepsi YZ’nin temel taşlarıydı. Çok hızlı geliyor, biraz yavaşlamak ve kontrol etmek lazım, ama nasıl.
Küreselleşme tartışılmıştı, 2000’li yıllarda, herkes “önüne geçmek mümkün değil, bu düzene alışacaksın veya sistem dışı kalacaksın” diyordu. Evet, önüne geçilemedi, her şey küreselleşti. Yasadışı göçler bile.
Çatışma, küreselleşmeden istifade edenlerle, edemeyenler arasında gelişti. Bu dönemde de çatışma YZ’yi kontrol edenlerle, edemeyenler arasında olabilir.
Hesapta olmayan Çin çıktı karşımıza, her şeyi altüst etti. Şimdi kartlar tekrar dağıtılıyor.
Bazı güçler hakikaten kan grubumuza kadar hatta DNA’mıza kadar her şeyimizi biliyor. Düşünebiliyor musunuz, yerel telefon şirketlerine yüzlerce TL para öderken, Whatsapp, facetime, instagram, messanger, hotmail, gmail, yahoo, facebook…..hepsi bedava. Şimdi, akıl da, bilgi de, YZ de bedava.
Yeni bir kavram çıkıyor, Yapay Genel Zekâ (YGZ)-AGI (Artificial General Intelligence), yani bir makinenin ortalama bir insanın yapabildiği her türlü zihinsel ve bilişsel görevi öğrenebilmesi, anlayabilmesi ve uygulayabilmesi anlamına geliyor. Bugünkü YZ sadece belirli tek bir işte (örneğin satranç oynamak veya resim çizmek) uzmandır. YGZ ise bir insan gibi mantık yürüterek hatta etik davranarak problem çözebilmesini hedefliyor. Tüm bu yapay zeka yatırımları, yapay zekanın insanı geçmesi üzerine yapılıyor. Bu nedenle endişeye düşüyorum,
YZ beş yıl içinde insandan daha akıllı olacak- Elon Musk
Sizde de böyle bir endişe var mı?
Acemoğlu, “demokrasi, piyasa ekonomisi doğru yönü seçemezse, doğru yönü kim seçecek?” diye soruyor. Bunun tek yolu demokrasi. YZ’yi doğrulaştırmak için demokrasiye ihtiyacımız var. Ama demokrasinin geleceği YZ tarafından daha zor hale getiriliyor. YZ doğru, sosyal, yasal yönü bulması zor. Çünkü YZ, gücü yöneticilerin elinde merkezileştirerek geliştirmekte.
Eğitimde neler olabilir. Okulda öğrencilere ev ödevi verdiğinizi düşünebiliyor musunuz? Ödev üç dakikada hazır. Öğrenci öğrenmek istemiyor, Öğretmen kızarsa da, cevap veriyor, “neden kızıyorsunuz, dönem sizin döneminiz değil, alıştırın kendinizi, sıkışırsam yine YZ’ye sorar öğrenirim.”
İşte bu nedenle " YZ sorumluluğu hepimizin omuzlarında"
Tıpta da bazı değişiklikler olacak. Normalde 10-12 yıl süren ilaç geliştirme süreci, YZ sayesinde birkaç aya inecek; kanser ve Alzheimer gibi hastalıklar doğrudan hedef alınabilecek; süper bakterilere karşı etkili yepyeni antibiyotikler keşfedilecek. Parkinson ve ağır depresyon gibi nörolojik rahatsızlıkların tedavisinde beyindeki hatalı sinyalleri düzenlemek için YZ kullanılacak. Ameliyatları robotlar yapacak
Hukukta, özellikle içtihat hukukun önemli olduğu ABD ve Birleşik Krallık gibi ülkelerdeki Angla-Sakson hukukunda, önemli değişimler yaşanacak. Eskiden günler süren içtihat aramaları artık saniyeler içinde bulabilecektir.
Eczacılık ve Tıpta insan gücü %90 azalacak mı?
Bu kapsamda, özellikle YGZ kapsamında Avukatlık mesleği ortadan kalkacak mı? Acaba yargıçlar da YZ’den yararlanacak mı?
Mahkemelerdeki deliller inanılırlığını yitirebilir. YZ kişilerin görüntü ve seslerini aynen taklit edebilmekte ve görseller üretebilmektedir. Bu durumda, çok değer verilen, görsel deliller birçok şüpheyi de beraberinde getirecektir. Toplumun Hukuka olan güvenini sarsılabilecektir.
YZ kaynaklı kirli bilgi (dezenformasyon) ve sahte içerikler (deepfake) bilgiyi güvenilmez kılarak toplumu ve günlük hayatımızı en hızlı manipüle eden tehdit halini alabilir. Günümüzde bu riskin ulaştığı boyutlar toplumsal kaosu tetikleyebilir, sonucunda toplumsal güven çökebilir. İnsanlar neyin gerçek neyin sahte olduğunu ayırt edemediğinde, gerçek verilere ve kurumlara (medya, yargı, hükümetler) olan inancını kaybedebilir.
Çatışmalar; Biraz da sıcak konulara bakarsak, halen devam eden ABD/İsrail-İran çatışması tam bir muamma, kazanan kim, bitti mi, gerçekten bir savaş var mı? Petrol, altın hisseleri, borsalar inip çıkıyor. Bir silah çıktı insansız hava (İHA) ve insansız deniz aracı (İDA), maliyeti düşük, üretimi hızlı ve kullanımı kolay. Koskoca üsleri, gemileri, komuta merkezlerini vurarak savaş dışı bırakabiliyor. İHA’lar, füzeler havada uçuşuyor, milyar dolarlık gemiler oraya buraya gidiyor. Acaba yakın zamanda dünyada baskın güç olmak için çok gemi, uçağa sahip olmanın önemi kalmayacak mı? İHA’lar savaşların kaderini mi değiştiriyor.
Dijital saldırılarla su, elektrik, komuta kontrol, iletişim merkezlerinin haklanması, karşı tarafın, nükleer güçten daha fazla, savaşa devam güç ve azmini kırabiliyor. Bir söz var, “üçüncü dünya savaşını bilmem ama dördüncü dünya savaşı kesin kazma küreklerle yapılacak” diye. Gerçek mi olacak?
TV dizileri, konserler, şarkılar, besteler, filmler: Sinema ve sahne sanatları çökebilir. Başladı bile, Youtube da tamamen YZ ile oluşturulmuş diziler arkası-yarın şeklinde yer almaya başladı. Yakında besteci, aktör, şarkıcı tarihe karışabilir ve YZ bestecilerinin, artistlerinin isimlerini öğrenmeye başlayabiliriz.
Konuya Zayıflama iğnesiyle devam edeyim. Bu ilaç 2026’nın mucizevi ilacı olacak. Ye-iç vur iğneyi kiloyu alma. Şişman kimse kalmayacak. Zayıflama iğnesi, aşırı kiloya bağlı sağlık sorunlarını tedavi etmek için kullanılacak. Yüzyılın Mucizesi!
Sonuç Yerine; Şu anda, tüm dünyada, GÜÇ, doğru ve hak ile karıştırılmaktadır. Güç, doğru veya haklı demek değildir. Otoriterleşme artmakta, Gazze gösterilerinde Alman polis şiddeti inanılmaz boyutlara geldi. Sorsan polisin cevabı, “ben görevimi yapıyorum, bana böyle talimat verildi” olacak. Bu cevap bize yukardaki kitap ve filmleri hatırlatıyor. Uzun dönem artık 30-50 yıl değil 5-10 yıl. Her işin bir YZ tarafından, insandan daha iyi yapılabileceği bir dünyaya doğru ilerliyoruz. Önümüzdeki beş yılda, kontrolün insanlarda kalması zor olabilecek. YZ birçok işi üstüne alacak ve insanlar, maalesef, daha az çalışacak. Bahçe, çiçek, tarım, manikür, pedikür, vb. işleri önem kazanacak. Şoförlük, pilotluk dâhil hepsini otomasyona, makinalara, YZ robotlara bırakmaya hazır olun lütfen.
Yakında, çalışmak bir seçenek olacak- Elon Musk
