6 Şubat 2023 depremlerinde, İskenderun Kurtuluş Mahallesi'nde yer alan ve bünyesinde Özel İskenderun Yüksek Öğrenim Erkek Öğrenci Yurdu'nun faaliyet gösterdiği Büyük Çarşı İş Hanı yıkılmış, enkaz altında kalan üniversite öğrencilerinin de aralarında bulunduğu 16 kişi hayatını kaybetmişti.
Faciada 19 yaşındaki oğlunu kaybeden bir anne tarafından Hatay 4. İdare Mahkemesi'nde İskenderun Belediyesi, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Hatay Büyükşehir Belediyesi, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) aleyhine tazminat davası açıldı.
Dava dosyası kapsamında iki yüksek inşaat mühendisi, bir jeoloji mühendisi, bir yüksek şehir plancısı ve bir yüksek mimardan oluşan beş kişilik uzman heyet tarafından hazırlanan bilirkişi raporu mahkemeye ulaştı.
ANKA Haber Ajansı'ndan Mehmet Oflaz'ın aktardığı bilirkişi raporuna göre, facianın meydana geldiği binanın yıkılmasında müteahhit, fenni mesul, yapı sahibi ve yurt işletmecisi yüzde 60 oranında asli kusurlu bulundu. İdarenin denetim ve gözetim zafiyetine işaret edilen raporda, kamu kurumlarının toplam kusur oranı ise yüzde 40 olarak kayıtlara geçti. Bu kapsamda; tadilat ruhsatı ve denetim eksiklikleri nedeniyle İskenderun Belediyesi ile usulsüz açılış izni veren Gençlik ve Spor Bakanlığı’na yüzde 15'er kusur atfedilirken, Hatay Büyükşehir Belediyesi yüzde 5, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı yüzde 3, risk azaltma planlarındaki yetersizlikler gerekçesiyle de Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) yüzde 2 oranında kusurlu tespit edildi.
"Konuttan yurda dönüştürüldü, tadilat ruhsatı bulunmuyor"
Raporda, başlangıçta konut olarak projelendirilen yapının sonradan özel öğrenci yurduna çevrilmesinin kullanım amacı ve kullanıcı yoğunluğu açısından kritik bir değişim yarattığı vurgulandı:
"Çok sayıda öğrencinin barınacağı bu tür yapılarda can güvenliği yönünden daha yüksek düzeyde hassasiyet gösterilmesi, yalnızca sınırlı sayıdaki karot numunesinin basınç dayanımı sonuçlarıyla yetinilmeyerek yapının taşıyıcı sistem özelliklerinin, mevcut hasarlarının, donatı düzeninin, zemin ve temel koşullarının ve deprem performansının bütüncül biçimde incelenmesi gerekirdi."
İmar mevzuatı uyarınca konut ruhsatlı bir yapının yurda dönüştürülmesi için kullanım amacı değişikliğine dair tadilat ruhsatı düzenlenmesi ve uygun tadilat projelerinin onaylanması gerektiği belirtilirken, İskenderun Belediyesi kayıtlarında binaya ilişkin herhangi bir tadilat ruhsatının yer almadığı tespit edildi.
Bilirkişi heyeti; Gençlik ve Spor Bakanlığı’nın izin aşamasında mevcut ruhsattaki kullanım amacı ile fiili kullanım arasındaki uyumu denetlemediği, tadilat ruhsatı ve onaylı projeler aranmaksızın yurdun faaliyetine onay verdiği gerekçesiyle bakanlığı yüzde 15 oranında kusurlu buldu.
Karot testleri arasındaki büyük çelişki tespit edildi
Bakanlığın yurt izin sürecinde kapsamlı bina performans analizi yaptırmak yerine yalnızca 10 Ocak 2022 tarihli karot basınç dayanım raporunu esas aldığı anımsatılan raporda, test sonuçları arasındaki uyumsuzluğa dikkat çekildi. İzin aşamasında sunulan 10 Ocak 2022 tarihli raporda ortalama beton basınç dayanımı 25,12 N/mm² olarak ölçüldü.
Deprem sonrası savcılık incelemesinde ortalama beton basınç dayanımı 12,86 N/mm² olarak ölçüldü.
Raporda, iki veri arasındaki farkın teknik olarak olağan kabul edilemeyecek düzeyde olduğu, izin sürecinde sunulan testin güvenilirliği ve yapıyı temsil etme kabiliyetinin idare tarafından yeterince sorgulanmadığı aktarıldı.
Belediye denetimindeki eksiklikler
Hatay'da 12 Ağustos 2001 tarihinden önce inşa edilen yapılarda yapı denetim kuruluşları bulunmadığı için kontrol yetkisinin doğrudan belediyelerde olduğu hatırlatıldı. İskenderun Belediyesi’nin hem proje onayı hem de inşaat aşamasında yerinde denetim yükümlülüğünü yerine getirmediği belirtilerek raporda şu tespite yer verildi:
"Yönetmeliklerin öngördüğü teknik şartlara uygun bir proje hazırlanması, sahada bu imalatların aynı nitelikte uygulanması ve belediye denetiminin etkin biçimde yürütülmesi halinde, söz konusu yapının 6 Şubat 2023 depremlerinde göçmeden ayakta kalması beklenirdi."
Bu tespitler doğrultusunda İskenderun Belediyesi’nin kusur oranı yüzde 15 olarak kayda geçti.
Hatay Büyükşehir Belediyesi Çevre Düzeni Planı'nda diri fay hatları ve yakın çevresindeki yapılaşma koşullarına dönük gerekli tedbirleri almaması ve İl Afet Risk Azaltma Planı (İRAP) kapsamındaki yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirmemesi gerekçe gösterildi.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı deprem riski yüksek olan Hatay'da gerekli önlemler içermeyen Çevre Düzeni Planı'nı onaylaması; 1975 Deprem Yönetmeliği'ni bilimsel gelişmelere rağmen 1997 yılına kadar revize etmemesi, hazır beton ve nervürlü donatı zorunluluğunu ise 2000 yılı sonrasına bırakması kusur sebebi sayıldı.
AFAD 2021 yılında yayımlanan Hatay İRAP belgesinde 7,5 büyüklüğündeki deprem senaryosuna yer verilmesine karşın, hangi alanların nasıl etkileneceğine dair somut ve haritalandırılmış bir risk analizi yapılmadığı, kurum görevlerinin genel ifadelerle sınırlandığı kaydedildi. Kahramanmaraş için 2022'de hazırlanan İRAP ile kıyaslandığında Hatay raporunun teknik açıdan yetersiz kaldığı ifade edildi.
Kapatma kararının akıbeti raporda yer almadı
Kredi ve Yurtlar Kurumu (KYK) Hatay İl Müdürlüğü, facianın ardından 27 Ocak tarihinde yaptığı bilgilendirmede; söz konusu yurdun Milli Eğitim Bakanlığı'ndan devralınmasının ardından 21 Aralık 2021 tarihli denetim raporuna istinaden Hatay Valiliği oluruyla ruhsatının iptal edildiğini ve kapatma kararının ilgili mercilere bildirildiğini açıklamıştı.
Bilirkişi raporunda, 2021 yılı sonunda alınan kapatma kararına ve bildirimlere rağmen yurdun 6 Şubat 2023 tarihine kadar fiilen faaliyetine nasıl devam ettiğine ilişkin herhangi bir değerlendirmeye yer verilmedi.
