Strasbourg Ulusal Tiyatrosu'nun (Théâtre national de Strasbourg) yapımcısı olduğu Caroline Guiela Nguyen'in yazıp yönettiği Lacrima (Gözyaşı) 30. İstanbul Tiyatro Festivali kapsamında 22-23 Ekim tarihlerinde sahnelendi.

Bir İngiliz prensesinin Fransız lüks moda evine sipariş ettiği düğün kaftanı ve paha biçilmez dantel duvağın sekiz aylık üretim kronolojisini izleyen Lacrima, seyircisini lüks tüketimin ışıltılı illüzyonundan koparıp iğnenin battığı, parmak uçlarının nasırlaştığı ve farklı dillerin kurumsal sözleşmelerle bağlandığı atölye zeminlerine götürüyor. Nguyen; Paris’in merkezindeki lüks moda evinden dantelleriyle ünlü Normandiya’daki geleneksel Alençon iğne oyası ustalarına, oradan da Hindistan’ın Mumbai kentindeki fason taş-nakış atölyelerine uzanan coğrafi hattı, aralıksız parçalar şeklinde sahneye taşıyor.

Kameralar ifadeleri belirgin kılarken büyüteç görevi görüyor
Sahne tasarımcısı Alice Duchange’ın kurduğu mekân, tiyatral bir dekordan ziyade steril, yüksek güvenlikli bir endüstriyel laboratuvarı andırıyor. Ses geçirmezliği hissettiren cam paneller, hem lüksün dışarıya sattığı kusursuz zarafet ile içerideki katı fabrika disiplini arasındaki sınıfsal uçurumu görünür kılıyor hem de emekçileri fanuslar içine sıkıştırıyor. Sahnenin odağında yükselen terzi mankeni ise dramaturjik açıdan tüm karakterlerin etrafında tükendiği, kutsal ama lanetli bir sunağa evriliyor.
Fransızca, İngilizce ve Tamilcenin eşzamanlı olarak birbirine karıştığı bu çok dilli oyun, video projeksiyon kullanımıyla da dikkat çekiyor. Kimi izleyicilerce video kullanımının eleştirildiği oyun için kamera ve ekran bir noktada zorunluluk. Dev ekrana taşınan canlı yakın planlar; kumaşa saplanan iğneler, karakterlerin duygu patlamaları ve farklı hislere hızlıca geçmelerini gösterme işlevini üstleniyor. İngiliz Kraliyeti tarafından sipariş edilen duvak sadece incelikli bir üretimi değil, gizli kalması gereken bir süreci de içeriyor. Üretim sürecindeki gizlilik sözleşmelerinin getirdiği gerilim, Avrupa'nın "yüksek üretim standardı ve iş güvenliği" beklentisinin Mumbai şartlarıyla uyuşmamasının getirdiği ironi de karakterlerin sözlerinin yanında mimikleri ile okunuyor. Tüm bunları görebilmek ise oyunun oynandığı salonun fiziksel yapısını düşününce kamera ile mümkün olabilir.
Lacrima’nın dramatik omurgası, sadece bir duvak siparişinden ibaret değil. Oyunun asıl psikolojik ağırlığı, işçilere imzalatılan gizlilik sözleşmelerinin yarattığı yıkımda düğümleniyor. Markanın itibarını ve ticari sırlarını koruma kılıfıyla dayatılan bu sözleşmeler, karakterlerin evlerine döndüklerinde dahi yakalarını bırakmayan bir paranoyaya dönüşüyor.
Gününün nasıl geçtiğini, döktüğü teri ya da bozulan gözlerini eşine dahi anlatamayan zanaatkârlar, mecburi bir sessizlik duvarının ardına itiliyor. Metin, geç kapitalizmin en sinsi tahakküm biçiminin, bireyin konuşma, dertleşme ve acısını paylaşma hakkını tazminat tehditleriyle satın almak olduğunu ifşa ediyor. Tüm bu özellikleriyle oyun perde arasız 3 saatlik süresiyle tiyatro seyircisini ilk başta endişelendirse de azalmayan temposu, sahnenin durağanlaştığı zaman karakterlerin hissettiği baskı ve endişeyi yaşatan müzikleri, üç farklı coğrafyanın özelliklerini sadece dekorlarla değil ışık kullanımıyla fark ettirmesiyle izleyicisini sürüklüyor. Sadece 3 dakika salon içi ara verilen bu üç saatin sonunda ise izleyicinin tuttuğu alkışlar sadece oyuncular için değil, konunun tüm gerçekliğinin yarattığı öfkeyi de hissettiriyor. Tüm bunların ardından gözyaşı anlamına gelen 'Lacrima', İngilizcedeki 'crime' sözcüğünü de akıllara getiriyor. Lüks tüketimin yarattığı görülmeyen suçlardan birini.






