Tunceli’nin Çemişgezek ilçesinde, tarihi Yusuf Ziya Paşa (Tağar) Köprüsü’nün hemen yanında inşa edilen Çemişgezek Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali (HES) projesi için yeniden Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) süreci başlatıldı. Daha önce ÇED olumlu kararı mahkeme tarafından iptal edilen ve inşaatı tamamlanan projeye çevre savunucuları tepki gösterdi. Tağar Çayı Koruma ve Yaşatma Platformu Dönem Sözcüsü Tacettin Balcı, “İptal edilmiş bir proje için yeniden ÇED süreci başlatılmasını kabul etmiyoruz” dedi.
Tağar Çayı’ndaki HES Projesi için yeniden ÇED süreci
Tağar Çayı üzerinde yürütülen Çemişgezek Regülatörü ve HES projesi, ÇED süreci tamamlanmadan inşaat çalışmalarına başlanması nedeniyle 2024 yılında gündeme gelmişti. Tarihi Tağar Köprüsü’nün hemen yanında sürdürülen çalışmalar, bölgenin doğal yaşamına ve kültürel mirasına olası etkileri nedeniyle çevre savunucularının, hukukçuların ve yöre halkının tepkisini çekmişti.
Tunceli Barosu tarafından açılan dava sonucunda Erzincan İdare Mahkemesi, 11 Eylül 2025’te ÇED olumlu kararının yürütmesini durdurdu. Şubat 2026’da ise söz konusu karar mahkeme tarafından iptal edildi.
Yargı süreci devam ederken projenin önce yüzde 95’inin tamamlandığı, daha sonra ise inşaatının bütünüyle bitirildiği belirtildi. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, tamamlanan proje için yeni bir ÇED süreci başlattı.
ÇED raporu halkın görüşüne açıldı
Bakanlığın duyurusuna göre, İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu (İDK) tarafından incelenerek son şekli verilen ÇED raporu, Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği’nin 14’üncü maddesi kapsamında halkın görüş ve önerilerine açıldı.
Buna göre yurttaşlar, rapora ilişkin görüş ve önerilerini 10 takvim günü içinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına veya Tunceli Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğüne iletebilecek.
Mahkeme tarafından daha önce ÇED olumlu kararı iptal edilen projenin yeniden değerlendirmeye alınması, Tağar Çayı Koruma ve Yaşatma Platformu üyelerinin tepkisine neden oldu.
Tarihi Tağar Köprüsü ve vadinin ekolojik dengesi tartışma konusu
Çemişgezek HES projesinin bulunduğu bölge, tarihi ve doğal değerleriyle öne çıkıyor. Tağar Çayı üzerindeki tarihi Yusuf Ziya Paşa Köprüsü, 1807 yılında yaptırıldı ve tescilli kültür varlığı niteliği taşıyor.
Bölgede ayrıca Urartu dönemine ait İn Mağaraları (Derviş Hücreleri) bulunuyor. Birinci derece arkeolojik sit alanı statüsündeki bu bölge, havzanın kültürel mirası açısından önem taşıyor.
Tağar Vadisi, yaban keçileri ve su samurları başta olmak üzere çeşitli canlı türlerine de yaşam alanı sağlıyor. Çevre savunucuları, regülatör ve HES faaliyetlerinin Tağar Çayı’nın su rejimini değiştirebileceği, canlıların yaşam alanlarını daraltabileceği ve havzanın ekolojik bütünlüğüne zarar verebileceği uyarısında bulunuyor.
Tacettin Balcı: İptal edilmiş bir proje için yeniden çed süreci başlatılamaz
Tağar Çayı Koruma ve Yaşatma Platformu Dönem Sözcüsü Tacettin Balcı, mahkemenin önce yürütmeyi durdurma kararı verdiğini, ardından ÇED olumlu kararını iptal ettiğini hatırlattı.
Yeniden ÇED süreci başlatılmasına tepki gösteren Balcı, şu ifadeleri kullandı:
“Normal bir hukuk sisteminde, iptal edilmiş bir proje için yeniden ÇED süreci başlatılması mümkün değildir. Burada büyük bir hukuksuzluk söz konusu. Mahkeme projeyi doğrudan iptal etmiş olmasına rağmen şimdi yeniden ÇED süreci başlatılmaya çalışılıyor. Bu, idari bir kararla yapılıyor. Oysa hukuk sisteminde idari kararlar yargı kararlarının gerisindedir. Zaten idari işlemler yargı denetimine tabidir. Bunun aksini yapmak, hukukun temel ilkelerine ve eşyanın tabiatına aykırıdır.”
9 kişilik bilirkişi heyetine dikkat çekti
Balcı, çevre mühendisleri, yer bilimciler, tarihçiler, sosyologlar ve ziraatçılardan oluşan dokuz kişilik bilirkişi heyetinin projenin çevresel etkilerini değerlendirdiğini ve HES’in yapılamayacağı yönünde görüş bildirdiğini söyledi.
Projenin doğaya zarar verdiğini savunan Balcı, “Halkın anlayacağı dille söylemek gerekirse, ÇED süreci bitmiştir. İptal edilmiş bir proje için yeniden ÇED süreci oluşturulamaz” dedi.
Balcı, projenin inşaatının tamamen tamamlandığını ve santralin çalışır durumda olduğunu belirterek, çalışmaların gerekli yasal süreçler tamamlanmadan ve projenin hukuki durumu tartışmalıyken gerçekleştirildiğini öne sürdü.
Başvurularına rağmen yetkililerin gerekli incelemeleri yapmadığını savunan Balcı, emniyet güçleri ve savcılığın sürece ilişkin tutumunu da eleştirdi.
Oğuz Aksakal: Doğamızı ve Tağarımızı katlettiler
Tağar Çayı Koruma ve Yaşatma Platformu üyesi ve yöre sakini Oğuz Aksakal da projeye tepki gösterdi. Projeye ilişkin gerekli ruhsat ve çalışma izinlerinin bulunmadığını savunan Aksakal, inşaatın tamamlanmasına yönelik süreci eleştirdi.
Aksakal, “Onlar projeyi tamamlayabilmek ve gelen bilirkişilere ‘Bakın, buraya şu kadar milyar para döktük’ diyebilmek adına doğamızı ve Tağar’ımızı katlettiler” ifadelerini kullandı.
Çemişgezek’in tarihi dokusunun korunmasının önemini vurgulayan Aksakal, yaban keçilerinin, su samurlarının ve endemik bitkilerin bölgenin doğal varlığının ayrılmaz parçaları olduğunu belirtti.
Aksakal, “Çünkü buranın kültürünü ve varlığını var eden zaten bu değerlerimizdir. Eğer bu değerleri yok edersek, Çemişgezek’te yaşamanın da bir anlamı kalmayacaktır” dedi.
Çemişgezek HES Projesinde gözler yeni ÇED sürecinde
ÇED olumlu kararı daha önce mahkeme tarafından iptal edilen, inşaatı ise tamamlanan Çemişgezek Regülatörü ve HES projesinde yeni değerlendirme süreci başladı. Çevre savunucuları, projenin Tağar Çayı’nın ekolojik yapısı ve bölgenin tarihi mirası üzerindeki olası etkilerine dikkat çekerek sürece itiraz ediyor.
Halkın görüş ve önerilerine açılan ÇED raporuna ilişkin değerlendirmelerin ardından projenin nasıl bir idari ve hukuki süreçten geçeceği merak konusu oldu.
