Yıllardır karikatürlerinde dışa dönük, itiraz eden ve tabuları yıkan kadın karakterleriyle tanınan sanatçı Ramize Erer, bu kez tuvalin başında sessizleşen, içe dönen ve ayrılığın melankolisini taşıyan kadın figürleriyle izleyici karşısına çıkıyor.
Art Basel Paris haftasının getirdiği tüketim hızının ve steril galeri mekanlarının tam zıddında kurgulanan "Separation" (Ayrılık) sergisi, konvansiyonel bir sergi salonu yerine inatla kendi mahremiyetini koruyan bir otel odasında kapılarını araladı. Küratörlüğünü Nazlı Pektaş’ın üstlendiği sergi, duvarlarına tek bir çivi dahi çakılmadan yatakların üzerine, gardıroplara, bavul sehpalarına ve ahşap masalardaki camların altına yerleştirilen eserlerle adeta yaşayan bir tiyatro sahnesine dönüşüyor.
Erer’in Paris’te ürettiği 2026 tarihli yeni işlerini bir araya getiren sergide; komodindeki Sappho heykelinin kederine sığınan, yumuşak yastıklara gözyaşlarını bırakan ya da otelin "sigara içilmez" tabelası üzerinde umursamazca duman tüttüren kızlar, atölyelerindeki yalnızlıktan sıyrılıp eşyaların şefkatiyle birbirlerini teskin ediyor. Toz pastel boyaların getirdiği ipeksi dokunuşlar ve masumiyetin ardına gizlenen derin keder; göç, köklerinden kopma, aidiyet arayışı ve bitmeyen bir yasın sessiz direnişiyle birleşiyor. Köşedeki televizyon ekranından süzülen tül ardındaki İstanbul martıları ve rüzgarda salınan ağaç dalları ise geride bırakılana duyulan derin özlemi ("saudade") odanın merkezine taşıyor.
Kapıdan adım atan izleyiciyi konforlu bir seyirci olmaktan çıkarıp bizzat ayrılığın içinden geçiren bu sıra dışı sergiyi, hazırlık sürecini ve figürlerin içsel yolculuğunu Ramize Erer ve Nazlı Pektaş ile konuştuk.
“Neşeyle, mutlulukla yaptığım bu resimler şimdi neden hüzünlü?” cümleniz oldukça çarpıcı bir iç muhasebeye işaret ediyor. Fırça tuvale değerken duyulan o hafiflik, yaratım hazzı veya oyun hissi; bitmiş esere dışarıdan bir gözle baktığınızda yerini nasıl oldu da bu denli yoğun bir ayrılık ve hüzün tortusuna bıraktı? Bu dönüşüm, resmin yapım sürecinde sanatçısından bağımsızlaşan kendi özerk sesinin bir sonucu mu?
Ramize Erer: Bu sorunun cevabını bulmak istersem, neşeyle hüzün arasında gidip gelen bir salıncakta geçen çocukluğuma kadar inmem gerekir. Bu sorunun cevapsız ve havada asılı kalması ile barışığım. Sizin de çok güzel ifade ettiğiniz gibi ya da basitçe resimlerimle yaşadığım ayrılığın sonucunda da kendime sormuş olabilirim bu soruyu.
Sergide yer alan portre ve figürlere baktığımızda çift kutuplu bir yönelim dikkat çekiyor: Kimi zaman sırtını dönüp bir göl kıyısına, suya ya da kır peyzajına bakan çocuksu figürler; kimi zaman ise bir otomobil camının ardından ya da koyu, klostrofobik fonların içinden doğrudan izleyicinin gözlerine kilitlenen, kırılgan ve donuk bakışlar... Karakterlerinizin izleyiciyle kurduğu bu temas ve kaçış arayışı, serginin odağındaki “kopuş” ve “ayrılık” hissini nasıl derinleştiriyor?
Ramize Erer: Bazılarında anda dondurduğum bir bakışla, bazılarında peyzajın kıldığı atmosferi tanımlayarak bu resimsel gerilimi sağlama yolunu seçtim. Bahsettiğiniz otomobilin içindeki kız resminde hem bize dönük bakış, hem uzaklaşma ve geride bırakma duygusu hem de arkada belirsiz flu bir manzarayı tek bir mekansal uzamda topladım. Sergiye eklediğim tek natürmort resim olan vazodaki gülleri de ayrılık öncesinden kalan bir iz gibi düşündüm.
Geleneksel ve steril bir “beyaz küp” galeri mekanı yerine 19. yüzyıldan kalma tarihi bir Paris otelinin 44 numaralı odasını seçtiniz. Bir otel odası doğası gereği geçiciliğin, eğretiliğin, yabancılığın, tesadüfi karşılaşmaların ve kaçınılmaz vedaların mekânıdır. Resimlerinizin bu odadaki varlığı, atölyenizdeki tanıdık hallerine kıyasla nasıl yeni bir anlam katmanı ve yaşanmışlık kazandı?
Ramize Erer: Bu kızlar, otel odasının yatağında yumuşak yastıklara başını koymuş gözyaşlarını akıtırken ya da komidinin üzerindeki Sappho’nun heykeline yüzünü dönmüş, onun aşk ve ayrılık acısı ile ilgili şiirleri ile kederlenirken, no smoking işareti üzerine tünemiş sigarasını tüttüren, efkar dağıtan kızın umursamazliği ile bütün resimler yerlerini doğallıkla buluyor ve sanki bu gözlerden uzak otel odasında eşyaların şefkatine sığınıyorlar. Atölyemdeki yalnızlıklarından kurtulup birbirleri ile konuşup birbirlerini teskin ediyorlar.
Çizgi dünyasından ve karikatürden gelen son derece keskin, doğrudan ve ironik anlatım gücünüz biliniyor. Ancak bu sergideki tuval çalışmalarında pastel tonlar, katmanlı ve silik fırça tuşları, tül gibi geçirgen dokular ve neredeyse çözünen yüzeyler hakim. Resim dilinizdeki bu akışkanlık, lekesel yumuşaklık ve hafif çözülme hissi, ayrılık temasının getirdiği savunmasızlıkla nasıl buluştu?
Ramize Erer: Aslında resimler ve ben birbirimizi etkiledik diyebilirim. Ne zamanki diğer resimlerimden farklı olarak bu kızlara hatta yaptığım vazodaki güllere bile görünür ya da görünmez gözyaşı iliştirme duygusu geliştiğini farkettiğimde (Ayrılık ismi de o zamanlar çıktı kendiliğinden) resimlerime daha şefkatle yaklaştım. Daha önce hiç kullanmadığım toz pastel boyaları çokça kullanmaya başladım. O bazı portrelerdeki ipeksilik şefkatin boya karşılığı oldu sanıyorum.
Otel odasının televizyonunda gösterilen video seriniz resimlerle nasıl bir zamansallık ilişkisi kuruyor? Statik ve askıda kalmış bir tuvaldeki yüz ile ekrandaki hareketli görüntü arasındaki bu gerilim, sergide hissettirilen o yarıda kalmış yas atmosferini nasıl tamamlıyor?
Ramize Erer: Otel odasının televizyonunda doğallıkla yer bulan görüntüler benim zaman zaman kendimi derin bir özlemle bakarken yakaladığım İstanbul’daki atölyemin penceresinden çektiğim görüntülerdir. Bunlar bazen bir tül perdenin ardından çektiğim, izleyene rüyada hissi veren martı görüntüleri ya da üst kattaki atölyemin penceresine uzanan dalları ile bahçemizdeki ağacın rüzgarda salınışı, her an değişen deniz manzarası. Doğduğum şehre yaptığım anne ziyaretlerimde çektiğim pitoresk manzaralardır. Odanın bir köşesindeki televizyonda akan bu görüntüler, geride kalana, hatıralara duyulan derin bir özlemin zihnimizdeki akışı gibidir. Dolayısı ile birbirini tamamlar.
Bir sergiyi otel odasına taşımak yalnızca mekânsal bir karar değil, güçlü bir yerleştirme dramaturjisi gerektiriyor. Bu geçici alanda, 25 eseri odaya yerleştirirken nasıl bir rota, ritim ve hiyerarşi kurguladınız? Eserlerin odayla olan ölçek ve nefes alma ilişkisini nasıl yönettiniz?
Nazlı Pektaş: Basın bülteni için planladığımız sayının epey dışına çıktık diyebiliriz. Mekan kendiliğinden alan açınca Ramize’nin Paris’te yeni yaptığı 2026 tarihli eserlerin tümünü sergiye ekleme şansımız oldu. Resimlerdeki kızlar zaten türlü ayrılıklarla otel odasına yerleşmişlerdi. Ben de eserleri yerleştirirken, kendi ayrılıklarını kapının ardında bırakıp buraya bir süre yaşamaya gelmişler gibi düşündüm. Onları abartıdan uzak bir şekilde yan yana, sırt sırta vererek böyle bir kurguyla konumlandırdım. Aslında içerisi benim için bir tiyatro sahnesi gibi canlandı. Bu kızlar hem bir otel odasındaydılar hem de bir tiyatro sahnesindeydiler gibi hissettim. Tamamen Ramize'nin resimlerindeki bakışlar, renkler ve detaylar kurgumda etkili oldu. Figürlerin bize dönük, sırtını çevirmiş veya kadraj dışına bakan farklı tavırları yerleşime yön verdi. Eserleri yatağa da yerleştirdik, dolaba da... Hatta bavul sehpasına bile yerleştirdik. Ahşap masanın üzerindeki camın altına kağıt işleri koyduk. Tarihi mekana zarar vermemek adına duvarlara hiç çivi çakmadık. Sınırları zorladık, otelin teknik ekibinin de desteğiyle yaratıcı çözümler ürettik. Tuval, ahşap veya kağıt fark etmeksizin tüm işler birbirini izleyen bir hikayenin parçası haline geldi. Temel meselemiz ayrılık olsa bile serginin asıl ilgilendiği kavram ayrılığa karşı geliştirilen tavırlardı.
Serginin kavramsal omurgasında ayrılık olgusunu “yarıda kalmış bir yasın yankısı” üzerinden tarif ediyorsunuz. Ramize Erer’in figürlerindeki çocuksu masumiyet ile yetişkin melankolisi arasındaki bu salınımı, çağdaş sanat bağlamında ve günümüz insanının parçalanmış, güvencesiz ruh hali içinde nereye oturtuyorsunuz?
Nazlı Pektaş: Güncel sanatın genelde tercih ettiği mesafeli dilin aksine burada doğrudan bir yüzleşme izliyoruz diyebiliriz. Yıllardır dışa dönük ve itiraz eden çizgilerle tanıdığımız kadın karakterler, Ramize'nin resimlerinde ise tuval üzerinde sessizleşip içe dönüyor. Porselen tenler ve pembe yanaklarla beliren masumiyet, gözlerdeki derin kederle birleşiyor. Göç eden, köklerinden kopan ve aidiyet sorunu yaşayan günümüz insanı, yetişkinliğe dair bitmeyen kederini çocuksu bir saflığın arkasına gizleyerek ayakta kalmaya çabalıyor bence. Resimlerdeki kadınlar hayata sırt çevirmek yerine içlerinde taşıdıkları bitmemiş yası kabullenerek bir tür direniş sergiliyor.
Sergi, küresel sanat piyasasının merkez üssü haline gelen Art Basel Paris ile eş zamanlı olarak izleyiciyle buluştu. Fuarın devasa, ticari, steril ve yoğun kurumsal akışının tam ortasında; izleyiciyi bir otel odasının loş, mahrem ve kişisel kozasına davet etmek nasıl bir karşı duruş ya da alternatif deneyim alanı üretiyor?
Nazlı Pektaş: Art Basel Paris döneminde her yeri piyasanın hızı kaplıyor. İzleyiciyi tek bir odanın içine davet etmek kalabalıktan kaçıp fuarın sesini dışarıda bırakmak anlamına geliyordu. Devasa ve steril kurumların karşısında mekan bir sergi salonu gibi davranmayı reddetti ve inatla otel odası kimliğini korudu. Ziyaretçileri yavaşlamaya çağırdık. İçerisinin, insanların kendi içlerine dönüp çoğu zaman kaçtıkları ayrılık acısıyla güvenle kalabilecekleri bir sığınak yarattığını düşünüyorum. Fuarın görsel tüketim hızına karşı Portekizce saudade kelimesiyle ifade edilen hüznü ve özlemi merkeze aldık.
İzleyici alışılagelmiş bir sergi mekanına değil, başkalarının uyuduğu, bavulunu açıp kapattığı, en mahrem anlarını geçirdiği bir odaya adım atıyor. Bu durum izleyici ile Erer’in savunmasız portreleri arasında nasıl bir gerilim yaratıyor? İzleyici burada sadece bir sanatsever mi, yoksa başkasının odasına girmiş davetsiz bir “tanık” hissine mi kapılıyor?
Nazlı Pektaş: Kapıdan içeri adım atan kişi, alıştığı güvenli sanat izleyicisi konforunu eşikte bırakıyor diyebiliriz. Başkalarının uyuduğu, bavullarını açtığı bir mekana dahil olmak doğrudan bir sınır ihlali hissi veriyor. İnsan başlangıçta davetsiz bir yabancı gibi hissedebilir ancak aradaki mesafenin çok çabuk eridiğini düşünüyorum. Tuvaldeki kendi içine kıvrılmış gözlerle karşılaşıldığında, başkasının alanındaki bir tanık rolünden sıyrılıp kendi geçmişiyle, kendi ayrılıklarıyla yüzleştiği bir ruh haline geçiyor insan. Ramize’nin resimlerine verdiği isimler hem resimlerdeki detayları barındırıyor. Örneğin Tüllü Kız, Kurdeleli Kız, Tokalı Kız gibi... Hem de bir taraftan kendi öykülerinin ismini alıyorlar. Hassas Kalpler Ormanı yahut Efkarlı Kız gibi. Bu da eserleri odaya yerleştirirken hem birbirleriyle kurdukları diyaloğu gözetmemizi sağladı hem de odadaki her birinin ayrı ayrı varoluşunu kabullenerek ve bunu önemseyerek yerleştirmeme olanak tanıdı. Kapıdan gireni oradaki kadınlarla yan yana getiren şeyin ve ayrılığın bizzat içinden geçilen bir süreç olduğunu hatırlatan asıl gücün tam olarak bu yüzleşme anı olduğunu söyleyebiliriz.
