Bir şehri bazen bir meydan, bazen eski bir sokak, bazen de her gün önünden geçip gittiğimiz sıradan bir tabela anlatır. İnsanlar kimi zaman bir kentin hafızasına büyük anıtlarla değil, küçük bir işaretin önünde çektirdikleri fotoğraflarla, bir duvara bıraktıkları yazıyla ya da yıllar sonra hatırlayacakları bir sokak köşesiyle tutunur. Ankara'nın Kennedy Caddesi'ndeki Kızılay yön tabelasının bir dönem gençlerin buluşma noktasına dönüşmesi de tam olarak böyle bir hikâyenin kapısını aralıyor.

Başlangıçta sosyal medyada yayılan bir akım gibi görünen bu ilgi, zamanla sıradan bir yön tabelasını kentin ortak hafızasında yer edinen bir simgeye dönüştürdü. Peki, insanları bir tabelanın önünde buluşturan neydi? Bir fotoğraf karesine sığan eğlenceli bir an mıydı, yoksa yaşanılan şehirde var olma, görünür olma ve iz bırakma arzusunun bir yansıması mıydı?

Yönetmenliğini, görüntü yönetmenliğini ve kurgusunu Metin Kaybaki'nin üstlendiği, 2026 yapımı 36 dakikalık Tabula Rasa, bu soruların peşinden gidiyor. Ankara Film Festivali'nin belgesel seçkisinde izleyiciyle buluşan ve VE​​KAM Özel Ödülü'nü kazanan film akademisyenlerin, gençlerin, müzisyenlerin ve sokaktaki insanların anlatıları üzerinden Ankara'nın simge arayışını, Kızılay'ın kolektif bellekteki yerini ve Ankaralı olma hâlini ele alıyor.

Tabularasametin

Sosyoloji eğitiminin kazandırdığı toplumsal bakışı sinemayla buluşturan Kaybaki, gündelik yaşamda çoğu zaman fark edilmeyen bir olaydan hareketle kentin kimliğine uzanan bir anlatı kuruyor. Belgesel, bir yön tabelasının ötesine geçerek insanların yaşadıkları şehirle nasıl ilişki kurduğunu, kamusal alanın nasıl anlamlandırıldığını ve değişen Ankara'nın geride bıraktığı hikâyeleri görünür kılıyor.

Yönetmen Metin Kaybaki, Tabula Rasa'nın ortaya çıkış sürecini, Ankara'nın henüz yeterince anlatılmamış hikâyelerini ve kent belleğine ilişkin düşüncelerini 24 Saat'e anlattı.

Tabula Rasa3

“Bir tabelanın önünde sıraya giren insanları anlamak istedim”

Tabula Rasa'nın çıkış noktası, Kennedy Caddesi'ndeki Kızılay yön tabelasının çevresinde gelişen beklenmedik ilgi. Kaybaki, başlangıçta insanların neden bir tabelanın önünde sıraya girerek fotoğraf ve video çektirdiğini anlamaya çalıştığını belirterek belgeselin zaman içerisinde farklı bir Ankara hikâyesine dönüştüğünü söyledi.

Tabula Rasa2

Kaybaki, filmin ortaya çıkış sürecini şöyle anlattı:

“Amacım insanların bir tabelanın önünde sıraya girip ona asılarak fotoğraf ve video çektirmesini anlamaktı. Tabelaya gelen gençlerle görüşerek bu eylemin neden yapıldığını anlamaya çalışırken röportajdaki anlatılarla bir Ankara hikâyesi ortaya çıktı. Yani tabela zaten merkezdeydi en başından sonra buna Ankaralılık kimliği, kente iz bırakma, yeni bir sembol yaratma gibi birçok şey eklenmiş oldu.”

Belgeselin isminin de doğrudan tabela etrafında gelişen bu hikâyeden beslendiğini ifade eden Kaybaki, Tabula Rasakavramının insanın sürekli yeniden başlama ve kendisini ifade etme arzusuyla ilişkisine dikkat çekti.

“Tabela olayının kendisinden kaynaklanıyor bu ismi seçmem. Oraya insanlar gelerek bir şey yazmaya çalıştılar. Tabelaya asılma dışında oraya bir sürü şey yazıldı. O kadar şey yazılmış olmasına rağmen insanlar hâlâ bir şey yazmaya devam etti. Aslında tabelada yazacak yer olmamasına rağmen oraya her yazan için o boş bir levhaydı. Bu sadece Ankara ile ilgili bir durum değil. Bu direkt insan olmamızla ilgili bir durum. ‘Bu dünyada, bu şehirde, bu sokakta, bu bankta, bu sırada, vardım.’ demenin bir yolu. Yani iz bırakma, var olma mücadelemizin bir sonucu. Bu insanlıkla başladı ve devam edecek.”

“Ankaralı olma hâli de bir arayış içinde”

Belgeselde farklı yaş ve meslek gruplarından insanların anlatılarına yer veren Kaybaki, tabela etrafında gelişen toplumsal olayların tek bir anlam üzerinden okunamayacağını düşünüyor. Kimi için eğlenceli bir deneyim olan bu eylemin kimileri tarafından anlamsız bulunmasının, insanın değişken duygu dünyasını ve anlam arayışını ortaya koyduğunu belirtiyor.

Kaybaki, Ankara'nın tek bir kimlik üzerinden tanımlanamayacağına işaret ederek şöyle konuştu:

“Tabela konusunu farklı kesimlerdeki insanlardan dinlemek ve dinletmek istedim. Çünkü tabela gibi kitlesel eylemlerin tek bir anlamı, yorumu olamaz. Amacım farklılıkları duyurmaktı. Biri çok eğlenceli diyor, bir başkası saçmalık olarak görüyor. Aslında insan olmak da bu tam olarak. Sürekli değişen duygu durumları ve bir anlam arayışı içindeyiz. Dolayısıyla Ankaralı olma hâli de bir arayış içinde. Bu griliğin, bürokrasinin, siyasetin içinde hayatı renklendirme arayışı.”

Bir tabelanın çevresinde gelişen ilginin yalnızca sosyal medyada görünür olma isteğiyle açıklanamayacağını dile getiren Kaybaki, insanın iz bırakma ve bir yere ait olma arzusunun gündelik yaşamın pek çok davranışında karşılık bulduğunu söyledi.

“Bana göre insanın neredeyse bütün eylemlerinin arkasında iz bırakma, görünür olma ve ait olma var. Hemen hemen hepimizin yaptığı bazı şeyler var. Sıraya, banka ya da kurumamış bir betona adımızı ya da başka bir şeyler yazmak. Bu insanın ölümlü olmasıyla mücadele etmesi. Sonsuza kadar yaşayacak olsaydık hayat çok sıkıcı bir hâle gelirdi. Fotoğraf çektirmek anlamını yitirirdi. Sonsuza kadar vaktin varsa o fotoğrafın bir anlamı olmaz. Gün batımını ya da tabelayı her zaman çekebilirsin. Sonsuza kadar bulunacağın bir yere iz bırakmak da istemezsin. Çünkü orada olacaksın sonsuza kadar. Dolayısıyla insanların tabela ilişkisi de bundan bağımsız değil. ‘Oradaydım, yaşadım’ demek için hem şehre hem kente hem de dünyaya iz bırakmak üzerinden bir ilişki kurdu insanlar tabelayla ve kurmaya devam ediyor.”

Tabula Rasa5

Dramatist Dramaturglar ve Oyun Yazarları Derneği birinci yaşını İstanbul Buluşması’nda kutladı
Dramatist Dramaturglar ve Oyun Yazarları Derneği birinci yaşını İstanbul Buluşması’nda kutladı
İçeriği Görüntüle

“Sosyoloji bana soru sormayı, sinema ise bu soruların peşinden gitmeyi sağlıyor”

Sosyoloji alanında lisans ve yüksek lisans eğitimi alan Kaybaki, toplumsal ilişkileri ve insanların bir arada yaşama biçimlerini anlamaya duyduğu ilginin Tabula Rasa'nın ortaya çıkışında belirleyici olduğunu ifade etti. Yönetmen, ilk bakışta basit bir sosyal medya akımı gibi görünen olayın kendisini Ankara'nın simgelerine, kent belleğine ve aidiyet meselesine götürdüğünü anlattı.

Tabula Rasa7

Sosyoloji ile sinemayı birbirinden ayrı görmediğini belirten Kaybaki, iki alanın üretimindeki ilişkisini şu sözlerle değerlendirdi:

“Dünyanın en zevkli uğraşlarından biri, insanların neden bir araya geldiklerini, bir arada nasıl yaşadıklarını ve aralarında nasıl ilişkiler kurduklarını anlamak, yani sosyoloji. Tabula Rasa da böyle ortaya çıktı. Gençlerin bir tabelanın önünde fotoğraf çektirmesi ilk bakışta basit bir sosyal medya akımı gibi görünüyordu. Ama ben bunun neden bu kadar ilgi gördüğünü merak ettim. Bu merak beni Ankara’nın simgelerine, kent belleğine ve aidiyet meselesine götürdü. Aslında sosyolojiyle sinemayı birbirinden ayrı görmüyorum. Sosyoloji bana soru sormayı, sinema ise bu soruların peşinden gitmeyi ve onları insan hikâyeleriyle anlatmayı sağlıyor.”

Kaybaki'ye göre Ankara'nın henüz yeterince anlatılmamış hikâyelerinin önemli bir bölümü, kentin eski mahallelerinde ve o mahallelerde yaşamış insanların hafızasında saklı. Bir kentin belleğinin yalnızca tarihî yapılar, meydanlar ve anıtlarla sınırlı olmadığını vurgulayan yönetmen, çocukluğunun geçtiği gecekondu mahallelerinin artık var olmadığını hatırlattı.

“Bence Ankara’nın henüz yeterince anlatılmamış çok fazla hikâyesi var. Özellikle eski mahallelerin, sokakların ve o sokaklarda yaşayan insanların hikâyeleri. Çünkü bir kentin hafızası yalnızca meydanlarında, anıtlarında ya da tarihî yapılarında değil, insanların gündelik yaşamlarında da saklı.

Örneğin benim çocukluğumun geçtiği gecekondu mahalleleri bugün artık yok. O mahallelerle birlikte komşuluk ilişkileri, dayanışma biçimleri ve ortak yaşam kültürü de büyük ölçüde kayboldu. Ama orada yaşamış insanların hafızasında bütün bunlar hâlâ var. Bence Ankara’nın asıl keşfedilmeyi bekleyen hikâyeleri de burada. Kentin değişirken geride bıraktığı insanlar, mekânlar ve hatıralar. Diğer taraftan Ankara’nın çok değerli sembol isimleri var. Bunların kayıt altına alınmasının çok değerli olduğunu düşünüyorum.”

Tabula Rasa8

“Bir kenti yalnızca mekânlarıyla değil, insanlarıyla görünür kılmalıyız”

Ankara Film Festivali'nin bu yılki afişinde de bir Ankara yön tabelasının kullanılması, Tabula Rasa'nın merkezindeki simgeyle festivalin görsel dünyası arasında dikkat çekici bir bağ kuruyor. Kaybaki, bu karşılaşmayı anlamlı bir tesadüf olarak değerlendirirken kent simgelerinin yalnızca anıtlardan ve tarihî yapılardan oluşmadığını ifade etti.

“Bence bu oldukça güzel ve anlamlı bir tesadüf. Çünkü Tabula Rasa’da da tam olarak Ankara’nın kendisini hangi simgeler üzerinden anlattığını ve insanların bu simgelere nasıl anlamlar yüklediğini sorguluyoruz. Sıradan bir yön tabelasının hem belgeselin hem de festivalin görsel dünyasında yer bulması, aslında kent simgelerinin her zaman anıtlardan ya da tarihî yapılardan oluşmak zorunda olmadığını gösteriyor. Sinema ve festivallerin bu noktada önemli bir rolü olduğunu düşünüyorum. Çünkü bir kenti yalnızca mekânlarıyla değil, insanlarıyla, hafızasıyla ve gündelik yaşamıyla da görünür kılıyorlar. Bence Ankara’nın ihtiyacı olan şeylerden biri de kendi hikâyelerini daha fazla anlatabilmek ve bu hikâyeler üzerinden yeni bir kent belleği oluşturabilmek.”

Belgeselin tartışmaya açtığı bir diğer mesele ise kamusal alanların kent yaşamındaki yeri. Kaybaki, Ankara'daki meydanların insanların bir araya gelebildiği, sosyalleşebildiği ve ortak yaşamın parçası olabildiği alanlar olmaktan giderek uzaklaştığını düşünüyor. Kızılay, Sıhhiye ve Şili meydanlarını örnek gösteren yönetmen, gerçek bir meydanın nasıl olması gerektiğine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

“Ankara ve Türkiye’deki diğer büyük kentlerin kamusal alan açısından ciddi sorunları olduğunu düşünüyorum. Örneğin Kızılay Meydanı diyoruz ama Kızılay, Avrupa’daki kent meydanları gibi insanların rahatça bir araya gelebildiği, sosyalleşebildiği bir meydan değil. Sıhhiye ya da Şili Meydanı için de benzer şeyler söyleyebiliriz. Bir parkın içine sıkıştırılmış alanlara meydan diyoruz. Oysa meydan dediğimiz yer, araç trafiğinden arındırılmış, insanların buluşabildiği, konuşabildiği, tartışabildiği ve birlikte vakit geçirebildiği bir kamusal alan olmalı.

Ve ne yazık ki iktidarların, kenti yönetenlerin uygulamaları kamusal alanları ortadan kaldırmaya yönelik. Çünkü insanlar bir araya geldikçe tartışır, dayanışır ve örgütlenir. Ve örgütlenme maalesef toplumumuzda çoğu zaman yanlış biçimde olumsuz ya da yasa dışı bir faaliyet gibi algılanıyor. Hâlbuki örgütlenmek demokratik bir haktır ve insanların haklarını birlikte savunabilmesinin en önemli yollarından biridir.

Kamusal alan yalnızca insanların içinden geçtiği değil; bir araya gelerek kentin yaşamına katıldığı, kentle ilgili alınacak kararlara katılabildiği, söz söyleyebildiği bir alan. Ankara’da zamanla zayıflayan şeyin de bu olduğunu düşünüyorum.”

Tabula Rasa4

“Değişmeyen en önemli şey merakım”

Kaybaki'nin 2025 yılında tamamladığı ilk belgesel filmi Kaybolan Düğüm, kaybolmaya yüz tutmuş yorgancılık mesleğini odağına alıyordu. Tabula Rasa ise güncel bir toplumsal olaydan hareketle kentin kimliğine ve insanların şehirle kurduğu ilişkiye yöneliyor. Yönetmen, iki film arasında ortak bir merak duygusu bulunduğunu, gündelik yaşamda çoğu zaman dikkat edilmeyen meselelerin sinemasının çıkış noktasını oluşturduğunu belirtti.

“ Aslında iki film arasında bir devamlılık var ama zamanla yaklaşımımın da biraz değiştiğini düşünüyorum. Kaybolan Düğüm’de kaybolmaya yüz tutmuş bir mesleği, yorgancılığı anlatmaya çalışmıştım. Tabula Rasa’da ise daha güncel bir meseleden yola çıktım. Sıradan bir tabelanın neden bu kadar ilgi gördüğünü merak ederken kendimi Ankara’nın kimliğini, kent belleğini ve insanların şehirle kurduğu ilişkiyi araştırırken buldum. İki filmde de aslında gündelik hayatta pek dikkat etmediğimiz şeylerin peşinden gidiyorum. Ama Tabula Rasa’da meseleye biraz daha farklı açılardan bakmaya, farklı insanların düşüncelerini bir araya getirmeye çalıştım. Sanırım iki film arasında değişmeyen en önemli şey merakım. Bir şey dikkatimi çekiyor, nedenini anlamaya çalışıyorum ve o merak zamanla bir filme dönüşüyor.”

Ankara'da yaşayan ve üretimlerini bu kentte sürdüren bir yönetmen olarak şehri sinemada anlatmanın sorumluluğuna da değinen Kaybaki, kendi kişisel hafızasının yanı sıra farklı insanların deneyimlerine kulak vermenin önemini vurguladı.

“Bence bir kenti sinemada anlatmanın en önemli sorumluluğu, o kente yalnızca dışarıdan bakmamak. Ankara benim yaşadığım, büyüdüğüm, sokaklarında anılar biriktirdiğim bir şehir. Dolayısıyla Ankara’yı anlatırken aslında biraz da kendi hafızamın peşinden gidiyorum. Ama bir sinemacı olarak kenti yalnızca kendi deneyimlerim üzerinden değil, farklı insanların hikâyeleri ve bakış açılarıyla da anlamaya çalışıyorum. Çünkü Ankara’nın anlatılmayı bekleyen çok fazla hikâyesi var.

Tabula Rasa’yı izleyen birinin o tabelaya yeniden bakmasını elbette isterim. Ama yalnızca tabelaya değil, her gün önünden geçtiği, belki de hiç dikkat etmediği başka şeylere de farklı gözle bakmasını isterim.”

Tabula Rasa9

Kaybaki, belgeselde görüşlerini paylaşan akademisyenlerin düşüncelerine de atıfta bulunarak bir kenti var eden asıl unsurun yapılarından çok, insanların o yapılara ve mekânlara yüklediği anlamlar olduğunu ifade etti. Yönetmenin sözleri, Tabula Rasa'nın bütün hikâyesini de özetler nitelikte:

“Bir kenti kent yapan yalnızca binaları, caddeleri ya da anıtları değil, insanların o yerlere yüklediği anlamlar. Şehirler, içinde yaşayan insanların hikâyeleriyle var oluyor. Ve biz o hikâyeleri anlattıkça, hatırladıkça ve kentte iz bıraktıkça o şehir biraz daha bizim oluyor.”

Muhabir: Nur Yıldız