Amerika Birleşik Devletleri (ABD) hükümeti, ülkedeki yabancı basın mensuplarını yakından ilgilendiren radikal bir vize düzenlemesine imza attı. ABD İç Güvenlik Bakanlığı (DHS) tarafından açıklanan yeni kararla birlikte, yabancı gazetecilerin vize süreleri 240 güne indirilirken, Çin Halk Cumhuriyeti vatandaşı olan gazetecilerin vizeleri ise yalnızca 90 gün ile sınırlandırıldı.
Bu hamle, uluslararası basın meslek örgütlerinin çok sert tepkisini çekerken, küresel ölçekte "basın özgürlüğü" tartışmalarını yeniden alevlendirdi.
"Statü süresi" sistemi tarihe karışıyor
Mevcut ABD göçmenlik yasalarına göre yabancı gazeteciler, aynı medya kuruluşunda çalıştıkları ve uygunluk şartlarını taşıdıkları sürece ucu açık bir "statü süresi" (duration of status) sistemiyle yıllarca ABD'de kalıp mesleklerini icra edebiliyorlardı.
Yeni düzenlemeyle bu ucu açık sistem tamamen yürürlükten kaldırılarak yerine sabit süreli vize rejimi getiriliyor.
Yabancı gazeteciler için vize süresi en fazla 240 gün olacak (Süre bitiminde resmi uzatma başvurusu yapılabilecek).
Çinli gazeteciler için vize süresi yalnızca 90 gün ile sınırlandırılacak. Çin hükümetine bağlı Hong Kong ve Makao Özel İdari Bölgelerinden gelen gazeteciler bu kısıtlamadan muaf tutulacak.
Düzenlemenin, ABD Resmi Gazetesi'nde (Federal Register) yayımlanmasından 60 gün sonra Kongre incelemesinin ardından resmen yürürlüğe girmesi planlanıyor. Çin'in Washington Büyükelçiliği ise konuya ilişkin yorum taleplerine henüz bir yanıt vermedi.
Bakanlığın gerekçesi: "Milli güvenlik ve denetim zorluğu"
ABD İç Güvenlik Bakanlığı, bu kısıtlayıcı kararın zeminini hazırlayan taslağı ilk olarak Ağustos 2025'te bir öneri olarak sunmuştu. Bakanlık yetkilileri, ülkede faaliyet gösteren yabancı gazeteci, öğrenci ve değişim programı katılımcılarının sayısındaki kontrolsüz artışın göçmen olmayan kişileri "izleme, denetleme ve takip etme" kabiliyeti açısından ciddi zorluklar yarattığını savunuyor. Sabit süreli vize modeli sayesinde siber güvenlik, vize suistimali ve ulusal güvenlik risklerinin daha iyi yönetileceği iddia ediliyor.
Basın örgütleri: "Demokrasiden geriye doğru bir adım"
Kararın açıklanmasının ardından dünyaca ünlü basın özgürlüğü ve insan hakları örgütlerinden ardı ardına kınama mesajları yayımlandı. Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF)" Bu değişiklik, uluslararası gazetecilerin ABD'den tarafsız ve derinlemesine haber yapma imkanını fiilen ortadan kaldırıyor. Uluslararası medya kuruluşlarının Washington veya New York gibi kritik merkezlerde sürdürülebilir şekilde faaliyet göstermesini son derece zorlaştırıyor" açıklamasında bulunurken Gazetecileri Koruma Komitesi (CPJ) "abancı gazetecilerin çalışma sürelerini bu denli kısıtlamak ve bürokratik engeller çıkarmak, gerileyen bir demokrasi davranışıdır. ABD, basın özgürlüğü konusunda dünyaya kötü bir örnek teşkil etmektedir açıklamasında bulundu
Çin Dışişleri Bakanlığı da kural ilk önerildiğinde yaptığı açıklamada, uygulamanın doğrudan Çinli gazetecileri hedef alan "ayrımcı" bir politika olduğunu belirterek sert tepki göstermişti. Kararın iki süper güç arasındaki "medya ve istihbarat savaşını" daha da tırmandırmasından endişe ediliyor.
