Sağlık Bakanlığı, 2025 yılı Temmuz ayında GETAT Yönetmeliği'nde değişikliğe giderek kupa tedavisi, akupunktur, fitoterapi ve sülük tedavisi dahil 15 farklı uygulamanın hastane dışı merkezlerde ve hekim dışı sağlık personeli tarafından da yapılabilmesinin önünü açtı. Türk Tabipleri Birliği düzenlemeye sert tepki göstererek yönetmeliğin bilimsel dayanaktan yoksun olduğunu ve halk sağlığını tehdit ettiğini açıkladı. TTB Merkez Konseyi Başkanı Prof. Dr. Alpay Azap, birliğin itirazlarını ve taleplerini 24 Saat Gazetesi'ne anlattı.
TTB GETAT Yönetmeliği’ne itirazının temelinde tıbbın “önce zarar verme” ilkesinin bulunduğunu belirten Azap, uygulamaların büyük bölümü için iyi tasarlanmış bilimsel çalışmaların olmadığını söyledi. Azap, kupa, kuru kupa, yaş kupa ve proloterapi gibi yöntemlerin etkisini gösterecek bilimsel çalışmalara ihtiyaç olduğunu vurguladı.
Azap: “Önce izin verdik, sonra ‘araştır’ dedik”
Türkiye’de GETAT alanında yaşananları “akıl almaz” olarak nitelendiren Azap, çıkan yönetmelikle 15 farklı uygulamaya izin verildiğini, ancak bu uygulamaların güvenilir ve etkin olduğunu gösterecek çalışmalara ilişkin düzenlemenin beş yıl sonra yayımlandığını söyledi. Azap, “GETAT Yönetmeliği çıktı ve 15 farklı uygulamaya izin verildi. Ancak bu uygulamaların güvenilir ve etkin olduğunu gösteren çalışmalarla ilgili yönetmelik beş yıl sonra yayımlandı. Yani önce izin verdik, sonra ‘araştır’ dedik. Hasta, bilimsel olarak kanıtlanmış etkili bir tedavi almak yerine bu uygulamaları alarak o etkili tedaviden mahrum kalabiliyor” dedi.
Bakanlığın bu amaçla TÜSEB bünyesinde bir enstitü kurmasına rağmen araştırmaların tamamlanmasını beklemeden izin verdiğine dikkat çeken Azap, “İzin vermeden önce bunların gerçekten güvenilir ve faydasının zararından fazla olduğuna karar verilmesi gerekirdi” ifadelerini kullandı.
Sülük tedavisi örneği: Her işlem risk taşıyor
GETAT uygulamalarının plasebo etkisiyle işe yarıyor gibi görünebileceğini, ancak her işlemin risk taşıdığını vurgulayan Azap, enfeksiyon hastalıkları uzmanı olarak sülük tedavisi örneğine dikkat çekti. Azap, “Sülükler tehlikeli mikroplar taşıyabilir ve bunları bir hastadan diğerine bulaştırabilir. Uygulamayı yapan kişi yeterli bilgiye sahip değilse ve sülükler temiz koşullarda tek kullanımlık olarak kullanılmıyorsa, bacak kesilmesine kadar giden ciddi sonuçlarla karşılaşılabilir” diye uyardı.
Aile hekimliğinde GETAT iki uygulamayla sınırlandı
Torba yasayla aile hekimliklerinde de GETAT'ın önünün açıldığını hatırlatan Azap, ancak TTB'nin yoğun itirazlarıyla kapsamın daraltılabildiğini söyledi. Azap, “Aile hekimliklerinde yapılacak uygulamalar 15’ten 2’ye, yalnızca akupunktur ve fitoterapiyle sınırlandırıldı. Hiç olmazsa elimizde nispeten kanıt bulunan yöntemler uygulansın ve bunlar hekim tarafından yapılsın” dedi.
Hekim dışı uygulama geç tanı riski doğurabilir
Yönetmeliğin hekim dışı sağlık çalışanlarına da GETAT uygulaması yapma yetkisi tanımasını en kritik sorunlardan biri olarak değerlendiren Azap, geç tanı riskine dikkat çekti. Azap, “Sırt ağrısı nedeniyle yaş kupa yaptıran kişinin ağrısının nedeni, sırt kemiklerine yayılmış bir kanser olabilir. ‘Kilo aldım’ diyerek akupunktur yaptırmak isteyen bir kişide böbrek üstü bezinde ya da beyinde tümör olabilir. Herhangi bir tedaviye başlamadan önce o şikâyetin nedenini ortaya koymak zorundayız; bu da ancak hekim tarafından yapılabilir. Aksi halde hastalar gerçek hastalıklarının tanısına geç ulaşabilir” diye konuştu.
GETAT uygulayıcılarına yönelik sertifikalandırma sürecini de yetersiz bulan Azap, “Bir aylık ya da 40 saatlik kursların yeterliliği tartışmalı. Üstelik yönetmelik, hastane dışı merkezlerde sertifikasız kişilerin, sertifikalı birinin gözetiminde uygulama yapmasına da izin veriyor. Bu gözetimin gerçekten yapılıp yapılmadığını kim, neye göre denetleyecek?” diye sordu.
Denetim çıkmazı
GETAT uygulamalarının denetlenmesinin son derece güç olduğunu belirten Azap, Yenidoğan skandalını örnek göstererek, “Türkiye’de denetim işleri hakkıyla yapılabilseydi böyle sorunları bu kadar yaşamazdık. Bir merkezin fiziksel koşulları uygun mu, temizliği yeterli mi, sertifikalı kişi çalışıyor mu gibi idari denetimleri yapmak mümkün. Ancak bütün bu şartlara uyan bir merkezde bile yapılan işlemin doğru yapılıp yapılmadığını denetlemek mümkün değil” dedi.
Hemşire açığı uyarısı
Türkiye’deki hemşire açığına dikkat çeken Azap, GETAT’ın sağlık sisteminde insan kaynağı açısından da sorun yaratabileceğini söyledi. Azap, “İdeal olan, bir doktor başına üç hemşire düşmesidir. Türkiye’de ise bu oran doktor başına 1,3 hemşire. Bir de bu hemşireleri etkinliği ve güvenliği kesinleşmemiş tedaviler için meşgul ederseniz, etkili olduğu gösterilmiş tedavileri uygulayacak yeterli sayıda kişi bulamazsınız. İnsan kaynaklarının yanlış kullanımı söz konusu olacak” diye konuştu.
Hemşireler Derneği Başkanı’nın kendisine aktardığı bilgiye göre 2024’te 8 bin hemşirenin yurt dışına gittiğini belirten Azap, “Türkiye doktor göçünü konuşuyor ama hemşire göçünü de konuşmamız gerekiyor” dedi.
“Hekimler baskıyla karşılaşacak”
Düzenlemenin hekimler üzerinde de ciddi bir baskı oluşturacağına dikkat çeken Azap, “Hastalar, ‘Bakanlık bunun onayını vermiş, hastanelerde yapılabileceğini söylemiş, SGK geri ödemesini yapıyor. Sen niye bunu yapmıyorsun?’ diyecek. Böylece hekimler, etkililiği ve güvenilirliği bilimsel çalışmalarla net biçimde ortaya konmamış yöntemleri uygulamak zorunda kalacak. En azından bunun baskısıyla karşılaşacaklar” diye konuştu.
TTB’nin GETAT uygulayan hekimleri hukuki riskler konusunda da uyardığını kaydeden Azap, “Yarın bununla ilgili bir hasta şikâyeti olursa, hasta bu uygulanan tedavi nedeniyle zarar görürse ve şikâyetçi olursa, sizin bu tedavinin etkili ve güvenilir olduğunu ispatlamanız gerekir. İspatlayabilecekseniz yapın,” diyoruz” dedi.
Modern tıbba güvensizlik GETAT’a ilgiyi artırıyor
Toplumun GETAT’a ilgisinin ardında bilimsel tıbba duyulan güvensizliğin yattığını belirten Azap, “Aşılarla ilgili her gün türlü iddialar ortaya çıkıyor. Halbuki milyonlarca kişi üzerinde yapılmış çalışmalar bu aşıların son derece güvenli olduğunu ortaya koyuyor. Bakanlığın görevi bilimsel yöntemleri öne çıkarmaktır ama ben devletin bu konuda pasif kaldığını düşünüyorum” dedi.
Kısa muayene sürelerinin de bu eğilimi beslediğini vurgulayan Azap, hekimlerin hastaya yeterince zaman ayıramadığını belirterek, “Doktor her şeyi doğru yapsa bile bunu anlatmaya vakti olmuyor. Kapıda 80 hastası olan, suratı asık bir doktorla muhatap olmaktansa hasta başka yöntemlere yöneliyor” diye konuştu.
Kanıtı olan uygulamalar ayrıştırılmalı
TTB’nin tüm GETAT uygulamalarını toptan reddetmediğini vurgulayan Azap, “Sonuçta ilaçların kökeni de bitkiler. Ama zehirle ilacı ayırt eden şey dozudur. Bu 15 uygulamadan, uluslararası bilimsel standartlara uygun güçlü çalışmalarla güvenilir ve etkin olduğu gösterilenlere izin verilmeli. Diğerleri için önce araştırma yapılmalı. Yönetmelikte tüm uygulamaları kapsayan genel bir ‘GETAT’ terimi kullanılmamalı; kanıtı olanlar ayrıştırılmalı” dedi.
Azap, insan sağlığında kararların bilimsel yöntemle alınması gerektiğini vurgulayarak, “Ben de çıkıp bir ağacın külünü suya karıştırıp içmekle COVID’den korunabileceğini iddia edebilir, yıllarca taraftar toplayabilirim. İnsan sağlığı, bilimsel yöntemle hareket edilmesi gereken hassas bir konu” diye konuştu.
“GETAT yan etkisi” uyarısı
Mevcut yönetmeliğin değişmemesi durumunda, önümüzdeki yıllarda GETAT uygulamalarından zarar görmüş çok sayıda hastayla karşılaşılacağını söyleyen Azap, “Modern tıbbın tedavi yöntemlerine ulaşamayan insanların sayısı artacak ve bunların başına çok istenmeyen şeyler gelecek. Belki ‘GETAT yan etkisi’ gibi bir tanım tıp literatürüne yerleşecek. Türkiye sayesinde. Bilimsel olarak etkinliği ve zararsızlığı gösterilmiş yöntemleri elbette uygun durumlarda, uygun hastalara ve uygun şekilde uygulayabiliriz” dedi.
