Avrupa kıtasında geride kalan yaz mevsiminde yaşanan rekor sıcak hava dalgalarının faturası ağır oldu. Imperial College London ile Londra Hijyen ve Tropikal Tıp Okulu (LSHTM) araştırmacılarının yürüttüğü kapsamlı modelleme çalışmasına göre, Avrupa'nın 30 ülkesindeki 854 kentsel bölgede aşırı sıcaklara bağlı olarak 50 binden fazla kişi hayatını kaybetti. Bilim insanları, bu can kayıplarının üçte ikisinin doğrudan fosil yakıt tüketiminin tetiklediği insan kaynaklı iklim değişikliğinden kaynaklandığını ortaya koydu.
2000 yılından bu yana kayıtlara geçen en ölümcül yaz
Avrupa Birliği üyesi 27 ülke ile İngiltere, Norveç ve İsviçre'yi kapsayan araştırma, söz konusu ülkelerin toplam nüfusunun yaklaşık yüzde 40'ına ev sahipliği yapan 854 kentsel yerleşimi mercek altına aldı.
Sıcaklık kayıtları ve ölüm oranları arasındaki tarihsel bağıntıları temel alan modellemeler, ulusal sağlık otoritelerinin resmi verileriyle karşılaştırıldığında yüksek tutarlılık sergiledi. Ortaya çıkan tabloya göre 2026 yazı, 2000 yılından bu yana Avrupa kentlerinde kayıtlara geçen en ölümcül dönem olarak tarihe geçti. Kıtada daha önce büyük felaketlere yol açan sıcak hava dalgalarında; 2003 yılında 28 bin, 2022 yılında ise 29 bin kişinin yaşamını yitirdiği tespit edilmişti. 2026 bilançosu, önceki rekorları neredeyse ikiye katladı.
Kritik iki hafta: Can kayıplarının üçte biri 17 Haziran - 1 Temmuz arasında yaşandı
Rapor, ölümlerin zaman çizelgesine ilişkin çarpıcı ayrıntılar barındırıyor. Toplam can kaybının yaklaşık üçte biri, 17 Haziran ile 1 Temmuz tarihleri arasındaki iki haftalık dar zaman aralığında kaydedildi. Bu periyotta bölge genelindeki günlük ortalama sıcaklıklar, 1991-2020 normallerinin 5 santigrat dereceden fazla üzerine çıktı.
Yaz mevsimi boyunca Batı ve Güney Avrupa kentleri en yüksek sıcaklık anomalilerini ve can kayıplarını yaşarken; mevsim genelinde sıcaklık ortalaması referans dönemin 2,9 derece üzerinde seyretti. Bazı aşırı sıcak günlerde ise mevsim normallerinden sapma 12 dereceye kadar ulaştı.
Yalnızca yaşlıları değil, 65 yaş altını da vurdu
Aşırı sıcaklar ağırlıklı olarak ileri yaştaki ve kronik rahatsızlığı bulunan bireyleri etkilese de veriler genç ve orta yaş nüfusun da ciddi bir risk altında olduğunu kanıtladı. İncelenen kentlerde 65 yaşın altındaki yaklaşık 6 bin kişi aşırı sıcaklara bağlı nedenlerle yaşamını yitirdi.
Öte yandan, ılıman iklimiyle bilinen Kuzey Avrupa da sıcak hava dalgalarından kaçamadı. Başta İngiltere olmak üzere serin iklime alışkın kuzey ülkelerinin kentsel merkezlerinde yaklaşık 4 bin 500 kişinin yüksek sıcaklıklar nedeniyle hayatını kaybettiği belirlendi.
Uzmanlar, kentsel ısı adası etkisi ve yetersiz gölgelendirme altyapısı nedeniyle şehir merkezlerindeki riskin her geçen yıl katlandığına dikkat çekerek, fosil yakıt tüketiminin sınırlandırılması ve kentlerin iklim krizine dirençli hale getirilmesi çağrısında bulundu.
