Ramallah ve İstanbul’un ardından Ankara’ya gelen sergi, ilk olarak Eylül 2021 ile Ocak 2022 tarihleri arasında Ramallah’ta A.M. Qattan Vakfı’nda sergilendi. Ardından İstanbul’da Anadolu Araştırmaları Merkezi’nde (ANAMED) ziyaret edilebilen seçki, şimdi VEKAM’ın Ulus’taki yeni açılan merkezinde Ankaralı sanatseverlerle buluşuyor.
Sergi koordinatörü Buket Coşkuner, Türkiye’ye geliş sürecine ilişkin değerlendirmesinde Vehbi Koç Vakfı’nın destek verdiğini ve İstanbul’un ardından Ankara’ya taşınmasında teşvik edici rol oynadığını söyledi. Coşkuner, İstanbul ayağında Osmanlı dönemine ilişkin içeriğin malzeme ve içerik açısından zenginleştirildiğini, özel koleksiyonlardan belgelerin seçkiye eklendiğini aktardı.
1870’lerden günümüze havadan bakış
Yaklaşık 150 yıllık bir dönem “kuşbakışı” kavramı üzerinden kurgulanıyor. Erken dönem haritalar, askeri keşif uçuşlarından elde edilen görüntüler, Alman, İngiliz ve Avustralyalı askerlerin havadan çektiği fotoğraflar, askeri yazışmalar, arşiv belgeleri ve albümler temel malzemeler arasında yer alıyor. Gözetim ve denetim pratiklerinin dönemsel teknolojilerle nasıl değiştiği, hava fotoğrafçılığından uydu ve modern kayıt tekniklerine uzanan bir hat üzerinden inceleniyor. Orta Doğu’daki şiddet, savaş teknolojilerindeki yükseliş ve Gazze’de devam eden yıkım da bu çerçevede ele alınıyor.
Altı bölümden oluşuyor
Kuşbakışı Filistin, Gökyüzü Casusları, Mit ve Düzen, Kudüs’ün Temsili, Hafıza Limanları, Seyahatler ve Arzular, Coğrafi Görünüm ve İktidar olmak üzere altı ana bölümden oluşuyor. Bölümler, Birinci Dünya Savaşı’ndan itibaren gelişen hava gözetim tekniklerini, Batılı askeri propaganda yöntemlerini, Kudüs’ün tarihsel ve politik temsillerini, ulaşım ve altyapı dönüşümünü, turizm ve arkeoloji pratiklerini ve kentsel dönüşüm süreçlerini birlikte ele alıyor.
“Gökyüzü Casusları” bölümünde, Osmanlı, İngiliz ve Alman hava haritalama tekniklerinden İsrail İHA’larına uzanan bir denetim zinciri anlatılıyor. Bu görüntüleme teknolojilerinin günümüzde insan hakları aktivistleri tarafından yıkım ve çevresel tahribatı belgelemek için kullanıldığına da dikkat çekiliyor.
Arşiv ve çağdaş sanat bir arada
VEKAM ve ANAMED’in araştırma merkezleri olarak arşiv belgeleri, haritalar, fotoğraflar ve albümlerle çalışan kurumlar olduğunu hatırlatan Coşkuner, yoğun akademik araştırma ile çağdaş sanat üretiminin aynı temada buluştuğunu vurguladı. Sergide çoğunluğu Filistin kökenli sanatçıların çalışmaları, arşiv malzemeleriyle birlikte sunuluyor. Video ağırlıklı çağdaş işler, tarihsel belgelerle diyalog kurarak geçmiş ile bugünü aynı kurgu içinde yan yana getiriyor. Yer verilen eserler, Filistin hakkındaki egemen anlatıya meydan okuyor ve alternatif perspektifler sunuyor.
Serginin küratörlüğünü Yazid Anani, Zeina Azarbaegan, Zeynep Çelik ve Salim Tamari üstleniyor. Asistan küratörlüğü ise Asma Al-Mozayen yürütüyor. Dört akademisyen, çağdaş sanat, Osmanlı kent tarihi, Osmanlı sosyolojisi ve 19. Yüzyıl tarihi gibi disiplinleri bir araya getirerek içeriği şekillendirdi. Amer Shomali, Forensic Architecture, Lumière Kardeşler ve Zeina Zarour’un da aralarında bulunduğu 16 sanatçının eserleri seçkide yer alıyor.
Kuşbakışı Filistin, Koç Üniversitesi VEKAM’ın Ankara Ulus’taki merkezinde 11 Nisan 2026 tarihine kadar ücretsiz olarak ziyaret edilebilir.
