Sanırım ve umarım hepimiz Afet İnan'ı tanırız... Türk sosyolog, tarihçi ve akademisyendir.. Mustafa Kemal Atatürk'ün manevi kızıdır...
Cumhuriyetin ilk tarih profesörlerinden olan Afet İnan Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nde Türk devrim tarihi kürsüsünü kurmuştur... Afet Hanım 1929-1930 öğretim yılında Öğretmen Okulunda yurttaşlık dersleri verirken kız-erkek birlikte eğitim verilen bu okulda seçimleri içselleştirmek amacıyla örnek bir belediye seçimi düzenlenmişti...
Bu seçimi bir kız öğrencinin kazanması üzerine erkek öğrencilerden biri bu sonuca itiraz etti... Bu erkek öğrenci, kanunda sadece erkekler oy verbilir, siz kız arkadaşlarımıza da oy verdirdiniz demiş, yanlış olduğunu dile getirmişti...
Mevcut yasaya göre kadınların ne seçme ne de seçilme hakkı yoktu... Afet İnan bu olaydan çok kötü etkilenerek, Atatürk’e anlatmış… Ve bunun üzerine, Atatürk, bir taraftan hukukçularla görüşüp, diğer taraftan Afet İnan’dan bu konuyla ilgili araştırma yapmasını istemiş... Uzman hukukçuların çalışmaları sonrası 3 Nisan 1930 gün ve 1580 sayılı kanun ile Türk kadınına belediye seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı tanınmış... Afet İnan, Atatürk tarafından kendisine verilmiş olan araştırma görevini tamamlayarak 3 Nisan 1930 tarihinde Ankara Türk Ocağı’nda “Kadınlar İçin Genel Oy” konulu bir konferans vermiş...
Asıl konumuz zaten, İnan'ın bu konferansa katılırken giydiği elbisenin, bizzat Atatürk tarafından tasarlanmış olmasıydı... Konferansta özellikle bu elbiseyi giymesini istemişti...
Afet İnan, İlk bölümde, demokratik rejimde, hükümet biçimlerinden söz etmiş... İkinci bölümde kadının durumunu ve başka ülkelerde bu durumun biçimini çözümlemiş... Sonuç olarak da, kadınların siyasal yaşama tam olarak katılmaları gerektiğini buna hakları olduğunu ortaya koymuş... Zaten kadınlar her alanda yeteneklerini kanıtlamış ve özellikle Kurtuluş Savaşı sırasında olmak üzere ulus işlerine duydukları ilgiyi göstermişlerdi…Demokratik Türkiye Cumhuriyeti kadınlara belediye seçimlerinde oy ve seçilme haklarını sağlamıştı... Bu konferans ve konferans sonrası çalışmalar ilk meyvesini 26 Ekim 1933’te verdi... 2349 Sayılı Kanunla Türk kadınına Köy ihtiyar Heyetlerine ve Muhtarlığa seçme ve seçilme hakkı tanındı... Ve bunlar yaşanırken konferansın en özel detayı lacivert özel tasarım elbiseydi... Bu sade ama çok asil elbiseye bakarken insanın içinden “bir devlet adamı" modayla ne kadar ilgili olabilir, diye sorması geliyor... İşte cevap tam burada geliyor... Evet bu elbisenin tasarımı bizzat Mustafa Kemal Atatürk’ün çizimlerinden ilham alıyor... Estetiktede vizyoner olan Sevgili Atatürk, Cumhuriyet’in ilk yıllarında kadın giyimine de modern bir yön vermek istediğinden, onun hayalindeki Türk kadını, güçlü, zarif ve çağdaştı... Bu lacivert tonlu, nakış detaylı elbise de tam olarak o ruhu taşıyordu... Doğu’nun ince işçiliğiyle Batı’nın sade çizgilerini bir araya getiren model, hem geleneksel hem modern… Belden bağlamalı formu zarafeti vurgularken, yakadaki nakışlar dönemin kültürel inceliğini sunuyor... Kısacası bu bir elbiseden çok fazlası… Bu, Cumhuriyet kadınının duruşu... Tarihle modanın sımsıkı sıcak buluşması...
Not: “Âtîye Zarâfet, Osmanlı İmparatorluğu'nun Son Döneminden Cumhuriyet'in İlk Yıllarına Kadın Kıyâfetleri” sergisi 29 Ekim 2023–29 Ekim 2024 tarihleri arasında Abdülmecid Efendi Köşkü'nde sanatseverlerle buluştu. Benim de katılma şansım olan bu muhteşem sergide lacivert tasarım elbise de yer almıştı…
