“Yetmiş iki millete bir bakmayan halka müderris olsa, Hakk’a asidir.” - Yunus Emre
Ankara’nın en eski mahallelerinden olan Yahudi Mahallesi (İstiklal), Yahudi yurttaşlarımızın ilk yerleşim alanlarındandır. Sonra çeşitli nedenlerle bu mahalleden ayrılıp Ankara’nın başka bölgelerine yerleşmişlerdir. Dünyada esen Hitler rüzgârı ve zulmü bu insanları bu bölgelere yerleşmeye zorunlu kılmıştır. Mahalleye Ankara’nın tarihi Şengül Hamamı’nın az ilerisinden girdiğimizde Birlik Sokak’ta kapısı kilitli bir sinagog göze çarpar. Bahçesinde bir güvenlik kulübesi var. Esnaf, ibadet günleri olduğu gün çok sayıda Yahudi yurttaşın mahalleye geldiğini söylerler. Burasının Yahudilerin Ankara içindeki tek ibadet yeri olduğu biliniyor. Birlik Sokak’ta bir avlu içinde yer alan, yedi yüz yıllık bir geçmişe sahip olan tek katlı taş yığma tarzında inşa edilmiştir. Ankara’da her zaman bir Yahudi cemaati olmuştur.
Samanpazarı’nda Talatpaşa Bulvarı ile Anafartalar Cad- desi ve Denizciler Caddesi arasında kalan bölgeye Yahudi Mahallesi deniyor. Şimdilerde İstiklal Mahallesi olarak bi- linen bu yerde, tarihi kayıtlara göre 2. Bayezid döneminde Portekiz’den gelen Sefarad Yahudileri, Almanya’dan gelen- ler, Doğu Avrupa ülkelerinden gelen Eşkonon Yahudileri ve Ankara’nın yerli Romanihod Yahudileri zamanla birleşmiş ve tek bir toplum olmuşlar.Mahalleye girdiğinizde yuka- rı kısımdaki Haim Albukrek Evi ve Araf Evi göze çarpıyor. Yirminci yüzyıl başlarına ait bu evlerin bir kısmının İtalyan mimarlar tarafından yapıldığı da söyleniyor. Genellikle evler Ankara evleri tarzında. Buradaki en göz alıcı yapılardan biri de Yasef Ruso Evi. Rivayete göre Atatürk de bu evde konak- lamış.Mahallede doğal Arnavut kaldırımları var, tıpkı Ankara Kalesi’nde olduğu gibi. Ama eski Ankara evleri harabe durumda. Belli zamanlarda Yahudi yurttaşlarımızın buraya gelip ibadet ettikleri biliniyor.
Mahalleye yakın bir iş yerinde çalışıyorum. Üzülerek söy- lüyorum ki yıllardır buraya hiçbir hizmet gitmedi. Yolu yok mahallenin,evler restorasyon görmedi. Her yer yıkık dökük, sokaklar çöp içinde. Mahalleye Suriyeliler yerleşmiş durumda.
Geçenlerde bir belgesel izledim:
“5. Hermana: Ankara Yahudilerinin Anlatılmamış Tarihi” (1). Bu belgesel Yunus Emre Enstitüsü tarafından çekilmiş ve Amerika’dabile gösterime sunulmuş. Madem bu mahalle prestijli ve tanıtım değeri olan bir yer, “Ne duruyorsunuz; burayı turistik bir mahalle haline getirin” diye yazıp mektu- bumu Hürriyet gazetesi yazarı Yalçın Bayer’e göndermiştim.
Yazım köşede yayınlandı ama ne yazık ki o gün gerekli ilgiyi görmedi.
Konuyu bir de Milliyet gazetesi yazarı Melih Aşık’a yazdım. Aşık da konuya ilgi gösterdi ve gazetedeki köşesinde şöyle yazdı:
“Okul ve TRT yıllarında Ankara’da 8 yıl yaşadık ama bir Yahudi mahallesi olduğunu ne duyduk ne gördük. Meğer Sa- manpazarı altında Denizciler Caddesi ile Anafartalar Caddesi arasındaki alanda böyle bir mahalle varmış (2). Mahalleyi ve sorunlarını okurum Umut Özkan’ın mektubundan öğrendim. ‘Ne duruyorsunuz gereken ilgiyi gösterelim, mümkünse turistik hale getirelim.’(3)”
Burada oturan Yahudi yurttaşlar genelde Ulus ve civarında ticaretle uğraşıyorlarmış. Ankara’ya gelen elçilerin ya da devlet memurlarının pansiyon ya da kalacak yer aradığı semtmiş burası.
Daha sonraları çeşitli “asayiş” sorunları nedeniyle burada yaşayamaz hale gelmişler. Bir kısmı kentin başka bölgelerine yerleşmiş, bir kısmı yurtdışına dağılmış. Tarihin bize verdiği kadim hoşgörü kültürümüzle, Kültür ve Turizm Bakanlığı bu mahalleyi yaşamın birparçası haline getirmeli. Yoksa Yahudi Mahallesi’nin değeri kaybedildikten sonra mı anlaşılacak?
1- BAYER, Yalçın, 4 Mart 2020 Hürriyet.
2- 2 Kasım 2021 Milliyet Gazetesi Melih Aşık Köşe Yazısı,
3- ÖZKAN, Umut, 14 Şubat 2022 Hürriyet Ankara.
