Otelin kafetaryasında sessizce oturan bir kadın kimse tanımıyordu. Ünlü yazarımız Yaşar Kemal'in Eşi Ayşe Baban. Hemen kendimi tanıttım: ”Siz Yaşar Kemal'in hangi kitabını seviyorsunuz?” Soruma gülümsedi. Aynı soruyu kendisi bana yöneltti. Hemen yanına oturdum. Yaşar Kemal'le ilgili sorular sordum.
İçtenlikle cevapladı. Yaşar Kemal’in Profesör İlhan Başgöz’e 18 Aralık 1972 tarihinde yazdığı mektubu okumadan önce Yaşar Kemal’in mektubundan bahsettim ve hitap cümlesinde “Evliyam” sözcüğünü kullandığını anlattım. “O hangi İlhan?” dedikten sonra “İlhan Koman’dır.” dedi. Mektubu kendisine okuduktan sonra “Evet, İlhan Başgöz.” dedi ve ekledi. Başgöz’ün kızı Aslı’nın da vefat ettiğini söyledi. Ayşe Baban usta yazarı anlattıkça Yaşar Kemal’in yazma sanatı ortaya çıkıyordu.
Yaşar Kemal Adı Yaşasın
Ankara’ya VEKAM (Vehbi Koç Vakfı Araştırma Merkezi) Yaşayan Miras Toplantılarında Yaşar Kemal Vakfını ve etkinliklerini anlatmak için geldiğini söyleyen yazar Yaşar Kemal’in eşi Ayşe Baban, bana Yaşar Kemal’i anlattı: “Yaşar Kemal sağken kendisinin kurduğu vakfı yaşatmak için elimden geleni yapıyorum.”
Gençler Yaşar Kemal’in Etkinliğinde
Birçok şehirde Yaşar Kemal’in kitaplarından yola çıkarak lise çağındaki çocuklarla sanat dallarından birini seçerek “dünü değil, bugünü anlatıyoruz”. Bizde daha çok bir anı olarak dün anlatılır ama biz Yaşar Kemal Vakfı olarak düzenlediğimiz etkinliklerde bugünü ve yarını Yaşar’ın eserlerinde arayıp buluyoruz. Lise düzeyindeki öğrencilerle yapıyoruz. Gençleri oldukça başarılı buluyorum. Bu gençler bu çağlarda üretiyor, üniversitede sıkıyoruz, bu özellikleri yok oluyor...
Vakıf Darülacezeye Devrolacak
Bu sanat dalları resim, fotoğraf, müzik, heykel gibi dallar; isteyen dramayı da seçebiliyor. Bunların hepsi Yaşar Kemal’in eserlerinden oluşuyor. Yaşar Kemal Vakfı tüm arşivini, kitaplar dâhil, bir süre sonra Darülacezeye devredecek. Bir bina inşaatı devam ediyor. Biz vakfa kişilerden özel bir yardım almıyoruz. Vakfın devrine inşallah ömrüm yeter, o günü görürüm.
Yaşar Kemal Böyle Yazar
Yaşar Kemal kitap yazarken “Roman, yazarlığın kâtipliğidir.” derdi. Yazarken çok okurdu. Yazma aşamasında Şile, Kilyos ya da Abant’ta sessizliği seçerdi, bir otele yerleşirdi. Bu süre zarfında sigara ve alkol almazdı. En önemli özelliği, bu yazma sırasında uzun uzun yürüyüşler yapmasıydı; bazen ben de katılırdım. En son Sirkeci’den Florya’ya yürümüştük. Adana’da ilkokulu okurken o toprakların her şeyini içselleştirmiştir.
İlhan, Turhan Selçuk ve Halefoğlu
Okul arkadaşları eski Dışişleri Bakanı Vahit Halefoğlu ve yazar İlhan Selçuk’tu; kardeşi Turhan Selçuk’u da çok severdi.
Orhan Pamuk’un Başarısı
Orhan Pamuk’un başarılı olmasını isterdi. Fransa’ya ve yurt dışındaki kimi etkinliklere birlikte gittiler. Ankara’da kimi zamanlar Abidin Dino, Orhan Veli ve Melih Cevdet Anday ile buluşurlardı. Sohbetleri hep yeni romanları üzerine olurdu. Abidin Dino onun için ayrı bir insandı.
“Roman, yazının kâtipliğidir.” derdi. Yeni yazdığı kitap bitince kitap dosyasını güvendiği arkadaşı İbrahim Kargı’ya okumasını söylerdi, ona güvenirdi; bana da okurdu.
Ben de bu konularda yüksek lisans yapmaya karar verdim. Ancak 12 Eylül’ün karanlık günleriydi, Tütengil’i kaybettik. Tezim de orada yarım kaldı.
İlk Açılımı Destekledi
İlk açılım zamanı dönemin bakanları hep geldiler. Yaşar onlara hep insan hakları ve özgürlükler konusunda destek verdi.
İnsanların ana dillerini konuşmalarını savunurdu. Yaşar Kemal’in çocukluğunda tabii evde Kürtçe var. Sokakta ve okulda Türkçe konuşuyor. Eserlerinde en güzel Türkçe ortaya çıkar.
İdil Biret’le Halk Türküleri
Sanatçı İdil Biret eve Yaşar’ı ziyarete gelirdi. Ona “Mutlak Ses” derdi. Beethoven’ın klasik eserlerindeki halk türküsü ezgilerini bulurlardı. Biz rahat çalışsınlar diye balkona çıkardık. Ruhi Su’ya Karacaoğlan türkülerini öğreten de Yaşar Kemal’dir. Onun en sevdiği besteci Mozart’tı.
Çocuk Edebiyatı
Çocuk yazını üzerine bir ayrımı kabul etmez, “Yani çocuk, genç diye bir ayrım yoktur. Dozaj farkı vardır.” derdi. Yaşar Kemal sosyalizmi benimsemiş bir insandı. TİP’te de büyük kavgalar verdi.
Âşık Veysel’i Ziyaret
Bir fotoğraf sordum. “Yaşar Kemal, Âşık Veysel’i ziyaret etmiş midir?” diye sordum. “Evet, etmiştir. O fotoğraftaki diğer kişi Âşık Mahzuni’dir.” dedi. Bu ziyarette Yaşar Kemal, Halkevi Başkanı Ahmet Kutsi Tecer’le Âşık Veysel’i bulurlar. “Bu saz gerici bir alettir.” denilerek ona çektirilen birçok olay var, sazının kırılması var...
Köy Enstitüleri
Köy Enstitüleri onun için önem taşırdı. Birçok Köy Enstitülü yazar onun dostuydu. Yeni kuşak Köy Enstitülü birçok yazarın etkinlik davetine birlikte katıldık. Pakize Türkoğlu vardır. O kuşaktan onu çok severdi.
Deprem İzlenimleri
Deprem nedeniyle buradan Erzurum’a gidiliyor. İzlenimler çok önemlidir. Buradaki söyleşilerde ona bir yerel gazeteci de yardımcı olmuştur. Yaşar Kemal bir bebeğe sarılmış durumda ağlayan bir babayı görmüş, merak etmiş; bebeğe dokununca ölü olduğunu görmüş. İzlenimlerine yazmış, o yazıyı kendisi ne zaman okusa ağlardı. Çünkü yazar önce insan olmalıdır.
Çiçekleri Koparmayın
Dünyanın binbir çiçekli bir bahçe olduğunu söylerdi. O bahçeden hiçbir kültürün koparılmamasını isterdi. Çok okuyan bir insandı.
Anadolu Destanı ve İlyada
Çocukluğunda dengbêjleri dinlemiş. Anadolu destanlarını bildiği gibi İlyada ve Odysseia’yı da biliyordu. Âşık Veysel’i ziyarete gidiyor Ahmet Kutsi Tecer ile. Veysel’in sazının jandarma tarafından kırılması hikâyesi de vardır... Onu da ekleyin. Ben İstanbulluyum. Gazeteci kökenli bir aileyiz. Yaşar Anadolu kökenli bir insandı.
Ada Hikâyesi
Son “Ada” hikâyesinde bir şeftali fidesi olayı var. Şeftali fidesini tanımak için o kadar bir araştırma içine girdi ki en sonunda Meclis Kütüphanesinde bir komisyon raporunda buldu. Kitap yazmadan önce de çok okurdu. Eski yazıyı da bilirdi ama o daha çok yeni yazıyı bilir ve okurdu. 12 Mart ve 12 Eylül’de hapiste yattı, baskı gördü. Yaşar Kemal’in kitapları bugünü anlatır.
