Gaziantep’in kültürel mirasında özel bir yere sahip olan Zeugma Antik Kenti’ne ait Çingene Kızı mozaiğinin kayıp parçalarından biri daha Türkiye’ye iade edildi. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, ABD’de tespit edilen panelin bilimsel incelemeler ve diplomatik girişimlerin ardından yeniden ait olduğu topraklara kazandırıldığını duyurdu.
Zeugma’nın kayıp parçası bilimsel çalışmalarla tespit edildi
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, daha önce Türkiye’ye getirilen 12 panelin ardından büyük kompozisyona ait 13’üncü parçanın da ülkeye döndüğünü bildirdi. Ersoy, panelin Zeugma Mozaik Müzesi’nde bulunan eserlerle stil ve kompozisyon bakımından önemli benzerlikler taşıdığını belirtti.
Bakanlık açıklamasına göre, Gaziantep’in Nizip ilçesindeki Zeugma Antik Kenti’nde 1998 yılında yürütülen kurtarma kazılarında yaklaşık 9,25 x 13,50 metre ölçülerinde büyük bir taban mozaiği ortaya çıkarıldı. Kamuoyunda Çingene Kızı olarak bilinen Maenad başı tasviri de Dionysos kültüyle ilişkilendirilen bu büyük kompozisyonun içinde yer alıyordu.
ABD’de çevrim içi bir müzayede evinde satışa sunulduğu belirlenen mozaik parça, Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay’ın bildirimiyle Kültür ve Turizm Bakanlığının takibine girdi. Grenoble Alpes Üniversitesinden Dr. Djamila Fellague tarafından yürütülen araştırmalarda parçanın büyük kompozisyona ait olabileceği değerlendirildi.
Gaziantep Zeugma mozaiği için uluslararası iade süreci yürütüldü
Bakanlık uzmanlarının incelemelerinde panelin tessera renkleri, geometrik bordür düzeni, kompozisyon özellikleri, kesilme ve sökülme izleri bakımından Çingene Kızı mozaiğinin yer aldığı büyük taban kompozisyonuyla dikkat çekici benzerlikler taşıdığı tespit edildi.
Bu bulguların ardından Kültür ve Turizm Bakanlığı, Amerikan İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi ile temasa geçti. Türkiye, bilimsel verilerle desteklenen kanıtların yanı sıra iki ülke arasında yürürlükte bulunan ikili anlaşmaya da atıfta bulunarak esere el konulmasını talep etti.
Süreçte Zeugma’nın geçmişte kaçak kazılara maruz kalmış olması önemli bir kriminolojik zemin oluşturdu. Ayrıca 2018 yılında ABD’deki Bowling Green Üniversitesinden iadesi sağlanan 12 parçanın varlığı da bu panelin Türkiye’ye dönüşünde hukuki açıdan destekleyici unsurlar arasında yer aldı.
Çingene Kızı paneli işlemlerin ardından Gaziantep’e götürülecek
Amerikan İç Güvenlik Soruşturmaları Biriminin soruşturmasını tamamlamasının ardından mozaik pano Chicago Başkonsolosluğuna teslim edildi. Panel, Turkish Cargo aracılığıyla Türkiye’ye getirildi. Bakanlık, önceki iade süreçlerinde olduğu gibi bu eserin dönüşünün de kamu kaynağı harcanmadan uluslararası işbirliğiyle sağlandığını açıkladı.
Türkiye’ye getirilen eser, yürütülecek işlemler kapsamında Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi’ne teslim edildi. Bilimsel değerlendirme ve idari süreçlerin tamamlanmasının ardından panelin Gaziantep’teki Zeugma Mozaik Müzesi’ne götürülmesi planlanıyor.
Kültür varlıklarının iadesi, yalnızca bir eserin ülkeye dönmesi açısından değil, aynı zamanda arkeolojik bütünlüğün korunması bakımından da önem taşıyor. Çingene Kızı mozaiğinin eksik parçalarından birinin daha bulunması, Zeugma’nın hikâyesini daha bütünlüklü anlatacak yeni bir adım olarak değerlendiriliyor. Panelin müzedeki eserlerle yeniden buluşmasına ilişkin süreç Bakanlık tarafından sürdürülecek.
