Türkiye Psikiyatri Derneği (TPD) Merkez Yönetim Kurulu, eylül ayı sonunda kamuoyuna yansıyan ve resmi verilere göre 450 bini aşkın yurttaşın birikimini doğrudan etkileyen fon krizinin toplum ruh sağlığı üzerindeki yıkıcı etkilerine ilişkin kapsamlı bir basın açıklaması yayımladı. Krizin aileler ve ticari ilişkilerle birlikte çok geniş bir nüfusu sarstığını belirten Dernek, mağdurları "açgözlülük" veya "kolay para kazanma hırsıyla" suçlayan kamuoyu dilinin mağdurları bu kez toplum eliyle yaraladığı uyarısında bulunarak acil bir "Ruh Sağlığını Koruma Programı" önerdi.
"Sorunun kaynağı bireyin ruhsal yapısında değil, yaşanan maddi kayıptadır"
Türkiye Psikiyatri Derneği tarafından yapılan açıklamada, yaşanan tablonun yalnızca bir piyasa veya denetim sorunu olarak görülemeyeceği; geniş kitlelerin güvenlik duygusunu, geleceğe dair planlarını ve gündelik hayatını sarsan örseleyici bir toplumsal olay olduğu vurgulandı.
Birikimini ve emeğinin karşılığını kaybeden kişilerde yoğun kaygı, öfke, çaresizlik, uykusuzluk, suçluluk duygusu ve umutsuzluk görülebileceğine işaret edilen açıklamada şu değerlendirmelere yer verildi:
"Bunların önemli bir bölümü yaşanan kayıp karşısında verilen olağan tepkilerdir. Bu belirtiler karşısında yalnızca bireysel psikiyatrik tanı etiketleriyle yetinip, müdahaleyi ilaç tedavileriyle sınırlamak, yaşanan kaybın gerçek boyutunu ve nedenlerini görünmez kılar. Sorunun kaynağı bireyin ruhsal yapısında değil, yaşanan maddi kayıpta ve güvenlik kaybındadır. Bu nedenle müdahale de yalnızca bireyi değil, ailesini ve içinde bulunduğu toplumsal ortamı kapsamalıdır."
Krizin hane içinde yalnızca yetişkinlerle sınırlı kalmadığına dikkat çeken Dernek, ebeveynlerin yaşadığı yoğun kaygı ve belirsizliğin çocuklarda davranış değişiklikleri, içe kapanma, okul başarısında düşüş ve güven duygusunda zedelenmeye yol açabileceğini belirtti.
"Finansal krizin sorumlusu mağdurlar değildir"
Finansal kayıpların mağdurlarda sıklıkla utanç ve kendini suçlama duygusuna neden olarak yardım aramayı engellediğini kaydeden TPD, krizin bireysel bir beceriksizlik değil, geniş kitleleri aynı anda etkileyen yapısal bir sorun olduğunun altını çizdi. Açıklamada, toplumsal dile yönelik şu kritik uyarı yapıldı:
"Finansal krizin sorumlusu mağdurlar değildir. Mağdurları açgözlülükle ya da kolay para kazanma hırsıyla tuzağa düşmüş saf insanlar olarak gösteren bir kamuoyu dilinin yaratacağı ruhsal tahribatın altını ayrıca çizmek gerekir. Bu tür bir dil, yaşadıkları ekonomik kaybın yanı sıra utanç, dışlanma ve içe kapanmayı pekiştirerek yardım arama davranışını olumsuz etkileyebilir; mağduru bu kez toplum eliyle yaralar."
Mağdurların büyük çoğunluğunun devlete ve kurumlarına duydukları güvenle birikimlerini enflasyona karşı korumaya çalışan orta ve düşük gelirli yurttaşlar olduğuna dikkat çekilen açıklamada, krizin aslında güvene dayalı toplumsal bir ilişkinin sarsılması olduğu ifade edildi.
Sağlık, eğitim ve medyayı kapsayan "Ruh Sağlığını Koruma Programı" çağrısı
Bilimsel araştırmaların finansal kriz dönemlerinde ruhsal sorunların arttığını açıkça gösterdiğini hatırlatan Türkiye Psikiyatri Derneği, kamusal güvencenin tesis edilmesi ve belirsizliğin azaltılması gerektiğini vurgulayarak kapsamlı bir "Ruh Sağlığını Koruma Programı" önerisinde bulundu.
Bu çerçevede lgili sağlık kuruluşlarının ve sağlık çalışanlarının krizden etkilenen yurttaşlara yönelik destek hizmetlerini önceliklendirmesi ve başvuruları teşvik etmesi gerektiği kaydedildi. Çocuk, ergen ve yetişkin psikiyatrisi birimlerinde muayene ve görüşme sürelerinin ise ekonomik kayıp ve kriz gibi psikososyal stres etkenlerinin kapsamlı biçimde ele alınabileceği bilimsel ve insani standartlara uygun şekilde düzenlenmesi istendi.
Eğitim ve iletişim alanlarına yönelik adımlara da değinilen açıklamada, okullarda öğretmenlerin ve rehberlik servislerinin ailesi krizden etkilenen öğrencilerdeki içe kapanma, devamsızlık ve öfke patlamaları gibi davranış değişikliklerini fark edecek ve cezalandırıcı değil destekleyici bir tutumla karşılayacak şekilde bilgilendirilmesi talep edildi. Medya kuruluşları ve sosyal medya içerik üreticilerinin de sorumlu bir iletişim dili kullanmaya özen göstermesi gerektiği belirtilerek, mağdurları küçük düşürücü veya suçlayıcı bir dilden kaçınılması, intihar ve şiddet vakalarında ise neden-sonuç ilişkisi kurmadan, dramatize etmeden ve yardım kanallarını görünür kılarak haber yapılmasının önemi vurgulandı.
Ayrıca belirsizliği azaltan şeffaf ve güvenilir bir bilgilendirme süreci yürütülerek bireylerin hakları ve başvuru yolları konusunda bilgilendirilmesi, mağdurların bir araya gelerek deneyim paylaşabileceği toplum temelli dayanışma mekanizmalarının desteklenmesi ve krizin toplum ruh sağlığı üzerindeki orta ve uzun vadeli etkilerini takip etmek üzere ruh sağlığı uzmanları ile bilim insanlarının yer alacağı bağımsız bir izleme çalışması başlatılması çağrısında bulunuldu.
Açıklamanın sonunda, 450 bini aşkın yurttaşın doğrudan, ülke nüfusunun oldukça geniş bir kesiminin de dolaylı olarak etkilendiği bu süreçte mağdurları yalnızlaştırmanın veya sorunu yalnızca bireysel bir ruh sağlığı meselesine indirgemenin krizin toplumsal boyutlarını görünmez kılacağı yinelenerek, önerilerin hayata geçirilmesi için ilgili tüm kurumlarla iş birliğine hazır olunduğu kamuoyuna duyuruldu.
