Azerbaycan ve Ermenistan tarihi bir anlaşmaya imza atarak ‘barış’ kararı aldı. İki ülke liderleri Aliyev ve Paşinyan’ın ‘barış’ imzası için seçtikleri adres ise Amerika’ydı. ABD Başkanı Donald Trump, iki lideri Beyaz Saray’da ağırladı, ev sahipliği yaptı.
Azerbaycan-Ermenistan liderlerinin imzaladığı ‘Uluslararası Barış ve Refah için Trump Rotası / Zengezur Koridoru (TRIPP) anlaşması’ özellikle Ermenistan’ın Rusya’dan uzaklaşarak Batı saflarına katılıyor olması açısından kritik değerde. Zengezur Koridoru’nun ABD etkisine girecek olması stratejik açıdan Rusya’ya darbe niteliği taşıyor.
Azerbaycan ile Ermenistan 2020’de sağlanan ateşkes ekseninde ‘Zengezur Koridoru’nun denetimini Rus istihbarat teşkilatına bırakmayı kabul etmişti. İki ülkenin imzaladığı yeni anlaşma ise kontrolün Amerika’ya geçmesi anlamına geliyor. Rusya, Güney Kafkasya'daki son büyük kartını da kaybediyor.
Rusya için kayıp bunlarla da sınırlı değil. ABD'nin kontrolü, Rusya'nın Kuzey-Güney Koridoru'nu da vuracak. Zira, Ruslar Kuzey-Güney Koridoru sayesinde, Azerbaycan üzerinden İran ve Hindistan'a bağlanacaktı. Şimdi bu yol da kapanıyor. Bu durumun Rus ekonomisini baltalayacağı öngörülüyor. Rusların İran’la bağı da kesiliyor. ABD, Güney Kafkasya’da kilit bir aktör haline geliyor. TRIPP, İran politikalarını da engelleyecek. Sınır güvenliği hassasiyeti ve diplomatik gerilim ihtimali artacak.
Düne kadar siyasi, askeri ve ekonomik açıdan Rusya’ya bağımlı Ermenistan, Zengezur Koridoru paralelinde kendine yeni partnerler bulacak. Ruslara bağımlı olmaktan kurtulacak. Ekonomik açıdan kazançlı çıkacak.
Koridor, Türkiye ve Azerbaycan açısından da avantajlar barındırıyor. Türkiye’nin bölgedeki nüfuzu artacak. Azerbaycan'ın Nahçıvan'a doğrudan kara bağlantısı kurmasını sağlayacağı için Bakü için de stratejik bir kazanım. TRIPP ekseninde demiryolu, boru hatları, fiber optik altyapısı gibi ticari ve lojistik bağlantıları yapılacak.
Zengezur, ‘Orta Koridor’ olarak adlandırılan ticaret yolunun parçası olacak. ‘Orta Koridor’ Türkiye ve Orta Asya üzerinden Avrupa'dan Çin'e kadar uzanacak.
Türkiye, TRIPP ile ‘Orta Koridor’un merkezine yerleşme, Orta Asya ile Avrupa arasındaki ticarette ve enerji akışlarında kilit bir konuma ulaşma fırsatı yakalayacak. Türkiye için 15 milyar dolar civarında ek transit geliri elde etme şansı doğacak.
Türkiye açısından diğer önemli bir kazanç ise İran ve Gürcistan’a olan transit bağımlılığının azalacak olması. Bu aynı zamanda daha az maliyet demek.
Putin’den bombalı yanıt
Rusların etiketi haline gelen ‘Rus Ayısı’ yakıştırmasının yaratıcıları İngiliz ve Amerikalılardır. Rusların iç ve dış politikada kaba kuvvete sıkça başvurmaları, orantısız güç kullanmaları ‘ayı’ kavramıyla sembolleştirilir. Kuşkusuz bu durduk yere ortaya çıkan bir benzetme değil. Rusların, baskıcı yöntemleri kullanması, askeri seçeneklere kolay başvurma davranışları ‘Rus Ayısı’ benzetmesini doğuran sebepler arasındadır.
Aliyev ile Paşinyan’ın barış imzalarının mürekkebi bile kurumadan Rusya’dan hamle geldi. Rus ordusu TRIPP yarasının acısını Ukrayna’daki Azerbaycan hedeflerine saldırarak gösterdi. Ukrayna'da Azerbaycan şirketi SOCAR'a ait petrol deposu ile Azerbaycan gazını Ukrayna'ya taşıyan gaz kompresör istasyonu bombalandı.
Putin’in bu adımını duyunca aklıma ‘Rus Ayısı’ tarifi geldi. Ukrayna’da Azerbaycan markalarına saldırının en kestirme izahı bundan başkası olamazdı. Putin, Zengezur’da kaybolunca klasik Rus yöntemine yani kaba kuvvete başvurdu. 1990'da Bakü katliamını yaparken de, Suriye’de 33 askerimizi şehit ederken de Rusların yöntemi farklı değildi.
Türk-Rus tarihinde savaşlar epey yer kaplar. Birinci Dünya Savaşı sürecinde Ruslar Ermenileri Türklere karşı kullandı. Rus Çarı Nikolay, 1914’de, “Küçük Asya'da doğal olarak Ermenilerle ilgileneceğim; kuşkusuz onları Türk boyunduruğu altında bırakamayız” diyordu.
Daşnak Partisi raporlarında, “Bilindiği gibi, Rus hükümeti, savaşın başında Türkiye'deki Ermenileri silahlandırmak ve savaş sırasında ayaklandırmak için, ön harcamalara 242 bin 900 ruble vermiştir; gönüllü birliklerimiz Türk ordusunu yaracak, ayaklananlarla birleşecek, cephe gerisinde anarşi yaratacak, böylelikle Rus ordusunun hareketini ve Doğu Anadolu'yu işgalini sağlayacaktır" yazıyordu.
Hakkını yemeyelim; Ruslar Kurtuluş Savaşı için bize yardım ettiler. Anadolu ve Kafkasya kapılarının kapanması, Ruslar için emperyalizmin kuşatması altına girmek demek. O dönemki yardımlarının temelinde bu gerekçenin olduğunu belirtebiliriz.
Umarım bundan sonrası için Ruslarla daha dostane bir süreç yaşanır…
