İki kutuplu dünyamızın neden üst yarım kürede bulunana ‘’KUZEY’’, alt yarım kürede bulunana da ‘’GÜNEY’’ kutbu denildiği yani niye tersi olmadığı yıllarca kafaları karıştırmıştır.
Üst yarım kürede bulunan ve günümüzde de geçerliliğini koruyan kutbun kuzey olarak adlandırılmasını savunanların görüşleri şu şekilde:
"Niçin kuzey kutbu güney kutbu değil?" sorusu biraz bakış açısına bağlı. Dünya’da kuzey ve güney kutupları, birbirinin tam zıddı konumda olup, farkları şunlardır:
Kuzey Kutbu, Dünya’nın dönme ekseninin kuzey yarımküredeki noktasıdır. Güney Kutbu ise bunun tam zıttı yani aynı eksenin güney yarımküredeki karşı noktasıdır.
Kuzey Kutbu Buz Denizi okyanusunun (Arktik Okyanusu) ortasındadır. Kalın buz tabakaları ile kaplıdır ama altında kara yoktur.
Güney Kutbu ise kara parçası olan Antarktika Kıtasının üstünde ve daha yüksek rakımda bulunduğundan Kuzey Kutbu’na nazaran çok soğuktur. Bu nedenle buzullar daha kalıcı ve kalındır.
“Kuzey” ve “Güney” kelimeleri Dünya’nın manyetik kutuplarına da gönderme yapar. Fakat coğrafi kutuplarla manyetik kutuplar aynı yerler değildir.
Yani kısaca: Güney Kutbu “niye Kuzey Kutbu değil” sorusunun cevabı, Dünya’nın bir ucu kuzey, diğer ucunun ise güney olarak isimlendirilmesi ve konum farkı olmaktadır.
Kuzey Kutbunun Güney Kutbu, Güney Kutbunun da Kuzey Kutbu olarak isimlendirilmesini öne sürenlerin ve buna benim de katıldığım görüşler şu şekilde:
Tabiatta mevcut FeO2, Fe2O3 gibi bazı demir oksitlerinin demir tozlarını çekme özelliği olduğu ve bu gibi cisimlere mıknatıs dendiği yüzlerce yıldır bilinmektedir. Mıknatısların çekme özelliğinden başka özellikleri de vardır. Örneğin: Mıknatıslı bir iğne ağırlık merkezinden bir iplikle asılarak serbestçe bırakılırsa (ki böylece ilkel bir pusula yapmış oluruz.) daima aynı ucun kuzeye doğru döndüğü görülür. Bu bize iki kutba sahip iğnenin kutuplarını birbirinden ayırt etmek amacıyla daima kuzeye dönen kutbuna kuzey kutup ve diğerine de güney kutup denmesine yol açmıştır. Kuzey Kutup N harfiyle, Güney Kutup ise S harfiyle gösterilir. (İngilizce ’de North olarak geçen kuzey kelimesinin baş harfi N, South olarak geçen güney kelimesinin de baş harfi olan S alınmış ve bu tanımlama evrenselleştirilmiştir.) Diğer yandan, aynı isimli iki mıknatıs kutbu birbirini iter (N-N, S-S) ve değişik isimli kutuplar ise birbirini çeker. (N-S, S-N) gibi.
Mıknatıslı bir iğnenin (bir başka değişle yukarıda bahsi geçen ilkel pusulanın) ibresinin daima kuzeye döndüğünü söylemiştik. O halde yeryüzünde bir manyetik alan vardır ve bu alan içinde bulunan tüm mıknatıslara bir kuvvet (F kuvveti) tesir eder. (Manyetik alan çizgilerinin yönü aşağıda şekilde olduğu gibi Kuzey Kutbundan Güney Kutbuna doğrudur) Ne var ki bir mıknatısın kuzey kutbunun daima kuzey doğrultusuna dönmesi, aynı zamanda o mıknatısın öbür ucunun yani güney kutbunun da güney doğrultusuna dönmesi demektir. Böylece bir mıknatısı etkileyen kuvvetler bu mıknatısa bir dönme hareketi yaptırdıklarına göre, döndürücü moment oluşturan bir kuvvet çifti de yaratırlar. O halde, mutlak değerce eşit, fakat değişik işaretli kutuplar taşıyan mıknatısın iki kutbuna etki eden manyetik kuvvetler aynı doğrultu ve şiddette fakat yönleri ters iki kuvvet olmalıdırlar. (Prof. Y. Müh. Adnan Ergeneli İ.D.M.M.A Öğretim Üyesi, Elektroteknik II . Sayfa:315)
Bu anlattıklarımızdan sonra çok önemli bir noktaya ve sonuca gelirsek:
Yukarıda değindiğimiz ve Ortaöğretim Fizik derslerinde de bizlere öğretildiği üzere, aynı isimli kutuplar birbirini ittiği ve ters işaretliler de birbirini çektiği için, bir mıknatısın kuzey kutbunun daima kuzeye dönmesi, Dünyanın kuzey kutbunun, gerçekte bir güney kutup olduğunu gösterir. Bundan dolayı, ya Dünyanın kuzey kutbuna güney kutup denmesi, ya da kuzeye dönen mıknatıs kutuplarına güney kutup adı verilmesi daha doğru olurdu.
Mıknatısların Manyetik Alan Çizgileri
