“Gerçeğin peşinde yürüyenlerin, susturulanların ve unutulmayanların hikâyesi”
“Ahmet Taner Kışlalı
Bir Akademisyenin, Siyaset Bilimcinin, Yazar-Gazetecinin ve Aydının Yarım Kalan Yolculuğu”
Doğum:10 Temmuz 1939 – Ölüm: 21 Ekim 1999
Akademisyen, gazeteci, yazar ve siyasetçi
Değerli okuyucularım,
Makale dizimin bu haftaki bölümünü, aramızdan ayrılışının 27. yılında saygı ve özlemle andığımız Prof. Dr. Ahmet Taner Kışlalı hocamıza ayırdım. Yaşamını, düşüncelerini, eserlerini ve Türkiye’nin yakın tarihine bıraktığı izleri bir kez daha hatırlamak ve hatırlatmak amacıyla kaleme aldığım bu yazıyı, kendisinin aziz hatırasına saygıyla sunuyorum.
Hayatı ve eğitim yılları
Prof. Dr. Ahmet Taner Kışlalı, 10 Temmuz 1939’da Tokat’ın Zile ilçesinde dünyaya geldi. İlköğrenimini Kilis’te tamamladıktan sonra İstanbul Kabataş Erkek Lisesi’nde eğitim gördü. Ardından Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’ne girerek siyaset bilimi ve kamu yönetimi alanında yetişti.
Üniversite yıllarında gazeteciliğe ilgi duyan Kışlalı, Yeni Gün gazetesinde spor muhabirliği yaptı; daha sonra gazetenin yazı işleri müdürlüğüne kadar yükseldi. Böylece akademik yaşamı ile gazetecilik uğraşı, meslek hayatının ilk dönemlerinden itibaren birlikte ilerledi.
1967’de Fransa’ya giderek Paris Hukuk Fakültesi’nde doktora çalışmalarını sürdürdü. Modern Türkiye’de Siyasi Güçler başlıklı çalışmasıyla akademik kariyerinin önemli bir aşamasını tamamladı. Fransa’da bulunduğu dönemde Nicole (Nilgün) ile evlendi; bu evlilikten Altınay ve Dolunay adlı iki kızı dünyaya geldi.
Nicole (Nilgün), 9 Eylül 1995 tarihinde geçirdiği bir trafik kazasında hayatını kaybetti. Bu kazada Nicole (Nilgün ) Kışlalı hayatını kaybederken, Ahmet Taner Kışlalı ise ağır yaralanmıştı.
Daha sonra Nilüfer Kışlalı ile evlendi ve bu evlilikten Nilhan Nur adlı kızı oldu.
Akademisyenliği ve düşünce dünyası
Kışlalı’nın akademik çalışmalarının merkezinde siyasal sistemler, demokrasi, siyasal çatışma, uzlaşma, laiklik ve Türkiye’nin modernleşme süreci bulunuyordu.
Fransa’daki doktora çalışmasının ardından akademik görevlerini sürdüren Kışlalı, 1980 askerî darbesinden sonra Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesinde siyaset bilimi dersleri verdi. 1988’de profesör oldu.
Bilimsel çalışmalarında siyasal kurumları ve ideolojileri inceleyen Kışlalı, gazeteciliğinde de güncel olayları tarihsel ve siyasal bağlamlarıyla değerlendirmeye önem verdi. Onun yazılarında laiklik, demokratik temsil, Atatürkçülük ve düşünce özgürlüğü öne çıkan konular arasındaydı.
Siyaset hayatı ve Kültür Bakanlığı
Ahmet Taner Kışlalı, 1970’li yıllarda akademik çalışmalarının yanı sıra aktif siyasete yöneldi. Cumhuriyet Halk Partisi’nden 1977 genel seçimlerinde İzmir milletvekili seçildi.
Bülent Ecevit’in başbakanlığındaki 42. Hükümet’te, 1978-1979 yılları arasında Kültür Bakanı olarak görev yaptı. Bakanlığı döneminde kültür politikalarıyla ilgilendi ve Ulusal Kültür Dergisininyayımlanmasını sağladı.
12 Eylül 1980 askerî darbesinin ardından aktif siyaset yaşamından uzaklaşarak üniversitedeki çalışmalarına ağırlık verdi. Ancak siyasal gelişmelere ilişkin değerlendirmelerini yazıları ve kitapları aracılığıyla kamuoyuyla paylaşmayı sürdürdü.
Gazeteciliği ve Cumhuriyet gazetesindeki yazıları
Kışlalı’nın gazetecilik yaşamı, yalnızca akademik bilgisini aktardığı bir uğraş değildi. Aynı zamanda Türkiye’nin siyasal ve toplumsal gelişmelerini tartıştığı bir kamusal alan oluşturuyordu.
1991’de Cumhuriyet gazetesinde köşe yazıları yazmaya başladı. “Haftaya Bakış” başlıklı yazılarıyla siyasal gündemi, demokrasi tartışmalarını, laikliği ve Türkiye’nin karşı karşıya bulunduğu sorunları ele aldı.
Yazılarında düşüncelerini açık biçimde savunurken siyasal gelişmeleri tarihsel bir perspektifle değerlendirmeye çalıştı. Özellikle Atatürkçülük, laiklik ve demokratik düzen konusundaki görüşleri, kamuoyundaki tartışmaların önemli bir parçası oldu.
Kışlalı, akademisyen kimliğiyle gazeteci kimliğini birleştiren isimlerden biriydi. Üniversitedeki dersleri ve bilimsel çalışmalarıyla düşünce üretirken gazetedeki yazılarıyla bu tartışmaları geniş bir okur kitlesine taşıdı.
Öldürüldüğü 21 Ekim 1999 tarihine kadar Cumhuriyet Gazetesindeki yazarlığını sürdürdü.
21 Ekim 1999: Ahmet Taner Kışlalı suikastı
21 Ekim 1999 sabahı Ahmet Taner Kışlalı, Ankara’nın Çayyolu semtindeki evinden gazetedeki çalışmalarına gitmek üzere hazırlanıyordu. Ailesiyle kahvaltı yaptıktan sonra evinin önündeki otomobiline yöneldi.
Otomobiline yerleştirilmiş bombanın patlaması sonucu ağır yaralandı. Hastaneye kaldırılan Kışlalı, aynı gün yaşamını yitirdi. 60 yaşındaydı.
Saldırı, Türkiye’de aydınlara, gazetecilere ve düşünce insanlarına yönelik siyasi şiddet tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı. Kışlalı’nın öldürülmesi, Uğur Mumcu ve Muammer Aksoy gibi daha önce suikast sonucu hayatını kaybeden aydınların dosyalarıyla birlikte kamuoyunda geniş yankı uyandırdı.
Soruşturma ve yargılama süreci
Kışlalı cinayetiyle ilgili soruşturma, daha geniş kapsamlı Umut Operasyonu dosyası içerisinde ele alındı. Dava, ilk aşamada Devlet Güvenlik Mahkemesinde görüldü; bu mahkemelerin kaldırılmasının ardından yargılama ağır ceza mahkemesinde sürdürüldü.
Dava sürecinde saldırıyla ilişkilendirilen kişiler ve Tevhid-Selam/Kudüs Ordusu adıyla anılan yapılanmaya ilişkin iddialar değerlendirildi. Dosya kapsamındaki bazı sanıklar örgüt kurma, yönetme veya üyelik suçlarından mahkûm edildi; mahkûmiyet kararları temyiz sürecinden geçti.
Kışlalı cinayeti, Türkiye’nin yakın tarihindeki siyasi cinayetlerin aydınlatılması ve bu davalarda adaletin sağlanması tartışmalarının önemli başlıklarından biri olmayı sürdürdü.
Cenazesi ve ardından
Kışlalı’nın cenazesi, toplumun farklı kesimlerinden çok sayıda kişinin katıldığı bir törenle uğurlandı. Akademisyenler, gazeteciler, siyasetçiler ve okurları onun ölümünün ardından üzüntülerini dile getirdi.
Ölümünden sonra 1999 Sertel Demokrasi Ödülü’ne layık görüldü. Bu ödül, demokrasi ve basın özgürlüğü alanındaki çalışmalarının ardından gelen anlamlı bir anma olarak değerlendirildi.
Kışlalı’nın ardından kalan miras yalnızca kitapları ve köşe yazıları değildi. Onun akademik çalışmalarında öne çıkardığı demokrasi, siyasal katılım, laiklik ve özgür düşünce konuları, Türkiye’nin yakın tarihini anlamak isteyen araştırmacılar açısından da önem taşımaktadır.
Tarihsel değerlendirme
Ahmet Taner Kışlalı’nın yaşamı, Türkiye’de akademi, gazetecilik ve siyaset arasındaki ilişkinin dikkat çekici örneklerinden biridir.
Üniversitede siyaset bilimi alanında çalışan, milletvekilliği ve bakanlık yapan, ardından gazetecilik yoluyla siyasal tartışmalara katılmayı sürdüren Kışlalı, düşüncelerini farklı alanlarda kamuoyuyla paylaşmıştır.
21 Ekim 1999’da öldürülmesi, yalnızca bir gazeteci ve akademisyenin yaşamının sona ermesi değil, aynı zamanda Türkiye’de aydınlara yönelik siyasi şiddetin tarihine eklenen ağır bir olaydır.
Ahmet Taner Kışlalı’nın eserleri
- Modern Türkiye’de Siyasi Güçler (1968)
- Kışlalı’nın Fransa’daki doktora çalışmasıyla bağlantılı olan eser, Türkiye’deki siyasal güçleri ve modern siyasal yapıyı inceleyen akademik çalışmalarındandır.
- Öğrenci Ayaklanmaları (1974)
- Öğrenci hareketlerini ve toplumsal-siyasal çatışmaları ele aldığı eseridir.
- Siyaset Bilimi
- Siyasal kavramları, kurumları ve siyasal süreçleri açıklayan akademik çalışmasıdır. Farklı yıllarda çeşitli baskıları yayımlanmıştır.
- Siyasal Sistemler – Siyasal Çatışma ve Uzlaşma (1991)
- Siyasal sistemlerin işleyişini, çatışma dinamiklerini ve uzlaşmanın demokratik yaşamdaki rolünü ele alır.
- Atatürk’e Saldırmanın Dayanılmaz Hafifliği (1993)
- Atatürk’e ve Atatürkçü düşünceye yöneltilen eleştirileri ve tartışmaları değerlendirdiği eseridir.
- Kemalizm, Laiklik ve Demokrasi (1994)
- Seçimsiz Demokrasi (1995)
- Bir Türk’ün Ölümü (1997)
- Ben Demokrat Değilim (1999)
Kaynakça ve araştırma için başvurulabilecek kaynaklar
1. Anadolu Ajansı — Ahmet Taner Kışlalı suikastının üzerinden 26 yıl geçti.
2. Ahmet Taner Kışlalı — Resmî/kişisel biyografi ve yazı arşivi.
3. Türk Dili ve Edebiyatı — Ahmet Taner Kışlalı: Hayatı ve eserleri.
4. Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi — Ahmet Taner Kışlalı bibliyografik katalog kaydı.
5. Türkiye TDK Kütüphanesi
6. Bianet — Faili Meçhul Gazeteci Cinayetleri ve Cezasızlık: Ahmet Taner Kışlalı Davası
