Bir sıcak hava uyarısı yayımlandığında hepimize benzer öneriler verilir. Serin bir yerde kalmamız, güneş altında uzun süre bulunmamamız istenir. Oysa evini serinletebilen biriyle gündeliğini kazanmak için açık havada çalışmak zorunda olan birinin bu önerilere uyma imkânı farklıdır.

Antalya’da COP31 boyunca katıldığım toplantılarda, konuşmalarımda ve kurduğum temaslarda üzerinde durduğum temel mesele buydu. İklim kararlarını, insanların kendilerini koruyabilme imkânlarıyla birlikte düşünmek gerekiyor.

Yarın, 20 Kasım’da sona erecek zirvenin kapanışına yaklaşırken, Gazi Üniversitesi Kadın ve Aile Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi (GÜKÇAM) Müdürü olarak bu süreci değerlendirdiğimde, toplantıların birbirini tamamlayan yönleri üzerinde durmak istiyorum. Yeşil Alan’daki kamusal buluşmalar, Mavi Alan’daki uluslararası görüşmeler ve AKMED’de kültürel miras etrafında yürütülen tartışmalar, iklim krizine farklı yerlerden bakma imkânı sundu. Bu karşılaşmaların değeri, zirve sonrasında hangi çalışmaların sürdürüleceğiyle daha iyi anlaşılacak.

Green Zone, yani Yeşil Alan, COP31’in halka açık etkinliklerinin, sergilerinin ve farklı kesimlerin katılımının öne çıktığı bölüm. Üniversiteleri, yerel yönetimleri, sivil toplumu ve gençleri aynı gündem çevresinde buluşturması önemli. İklim politikalarının gündelik yaşamla ilişkisini görünür kılabilecek bir alan burası. Benim açımdan bu buluşmaları değerlendirmenin ölçütü, sunulan bir çözümün kimlere ulaşacağı ve insanların o çözüm hakkında söz söyleyip söyleyemeyeceği.

Bir teknolojinin sergilenmesi, onun herkes için erişilebilir olduğu anlamına gelmiyor. Bedelini kim ödeyebilecek, kullanımı için hangi altyapı gerekecek, kırsalda yaşayanlar bundan nasıl yararlanacak? Yeşil Alan’da oluşan ilginin kalıcı bir toplumsal katılıma dönüşebilmesi için bu soruların da konuşulması gerekiyor. Üniversitelerin buradaki sorumluluğunu, bilimsel bilgiyi anlaşılır biçimde paylaşmak ve toplumdan gelen soruları araştırmanın içine taşımak olarak görüyorum.

Blue Zone, yani Mavi Alan ise akredite katılımcıların girebildiği, resmî müzakerelerle birlikte ülke etkinliklerinin ve yan toplantıların yürütüldüğü alan. Burada karşılaştığımız finansman, uyum ve uygulama başlıklarının insanların hayatında somut karşılıkları var. Bir belediyenin sıcak hava planı, bir sağlık kuruluşunun afet sırasında hizmet verebilmesi ya da bir üreticinin suya erişimi, bu büyük başlıklarla doğrudan ilişkili. Bu nedenle müzakere dilinin yerelde anlaşılabilir hedeflere ve sorumluluklara çevrilmesini önemsiyorum.

Sağlık panelindeki konuşmamı da bu bağ üzerinden kurdum. “İklim Krizinde Sağlık Hakkı ve Etik Sorumluluk: Biyoetikten Biyopolitikalara” başlığı altında, korunma imkânları eşit olmadığında sorumluluğun nasıl paylaşılacağını ele aldım. Sağlık hakkı, güvenli suya erişimden barınmaya ve çalışma koşullarına kadar uzanıyor. İklim krizinin sağlık yükünü değerlendirirken kişinin gelirini, yaşını, bakım gereksinimini ve yaşadığı çevreyi birlikte dikkate almalıyız.

Biyoetik bize, kararlarımızdan hayatı etkilenen insanlara karşı sorumluluklarımızı hatırlatıyor. Biyopolitik açıdan baktığımızda ise bu sorumlulukların bütçeye, kurumsal görevlere ve hizmetlere nasıl yansıdığını sorguluyoruz. Sıcak hava uyarısı verilen bir günde dışarıda çalışan işçinin çalışma saatini kim düzenleyecek? Evinden çıkamayan yaşlıya kim ulaşacak? Sağlık hizmeti kesildiğinde bakımın sürekliliğini hangi kurum sağlayacak? Etik ilkelerin karşılığını bu sorulara verilen yanıtlarda arıyorum.

18 Kasım Çarşamba günü Mavi Alan’da katıldığım Birleşmiş Milletler toplumsal cinsiyet toplantısı da bu değerlendirmelerimle yakından ilişkiliydi. İklim politikalarında kadınların konumunu düşünürken, bakım emeğinin nasıl paylaşıldığını, kaynaklara erişimi ve karar süreçlerine katılımı birlikte ele almak gerekiyor. Aynı günün resmî toplumsal cinsiyet programında da adil geçiş ve kadınların değişimin aktörleri olarak katılımı gündemdeydi.

GÜKÇAM açısından önemsediğim nokta, kadınların ihtiyaçlarının kendi sözleriyle ortaya konulması ve çözümün tasarımında yer almaları. Bir kadın, ailesinin bakımını üstlenirken çalışmaya, üretmeye ve eğitimine devam etmeye uğraşıyorsa, iklim uyumuna ilişkin her yeni düzenleme onun zamanını da etkiler. Uygulanabilir politika, bu gündelik yükleri hesaba katmalı. Kadınların deneyimini dinlediğimizi söyleyebilmek için, hangi önerilerinin alınan kararlara yansıdığını da gösterebilmeliyiz.

19 Kasım’da AKMED’de gerçekleştirilen Culture at COP31 buluşması, bu tartışmalara kültürel hafıza açısından katkıda bulunma fırsatı verdi. Koç Üniversitesi Suna ve İnan Kıraç Akdeniz Medeniyetleri Araştırma Merkezi’nin ev sahipliğindeki “İmece” programında, “Kültürel Hafıza Aktarımında Kadının Kadim Varlığı: Biyoetik ve Biyopolitik Bir Perspektif” başlıklı konuşmamı yaptım. Farklı ülkelerden katılımcılarla çalışmalarımız üzerine görüş alışverişinde bulunduk.

AKMED programında mirasın iklim uyumuyla ilişkisi, yapıların çevresel etkisi ve sanatın toplumsal katılıma katkısı gibi konuların bir araya gelmesini değerli buldum. Kültür, insanların nasıl ürettiğiyle, neyi korumaya değer gördüğüyle ve birlikte nasıl yaşadığıyla ilgili. İklim politikalarının uygulanması da bu alışkanlıkları ve ilişkileri anlamayı gerektiriyor. Programın “imece” vurgusu, kurumların farklı bilgilerini ortak bir çalışma etrafında buluşturabilmesi açısından anlamlıydı.

Konuşmamda üzerinde durduğum örneklerden biri, bir kadının sakladığı tohumu genç bir üreticiye vermesiydi. O aktarımda ekim zamanına, toprağa ve suya ilişkin deneyim de paylaşılır. Bu bilgiyi koruyabilmek için, onu taşıyan kişinin üretmeye devam edebilmesi ve genç kuşağın öğrenme imkânı bulması gerekir. Yerel bilgiyi bilimsel değerlendirmeyle birlikte ele alırken, bilgiyi paylaşanların onamını, katkılarının tanınmasını ve kullanım koşulları üzerindeki söz hakkını gözetmeliyiz.

Antalya’ya taşıdığımız çalışmaların Ankara’da bir hazırlık süreci de vardı. 25 Ekim’de GÜKÇAM ve Anturia olarak düzenlediğimiz çalıştayda kadınların bilgisi, kültürel miras, geleneksel sağlık uygulamaları, yerel tarım ve iklim adaleti arasındaki ilişkileri tartışmıştık. Ortak sonuç bildirgemizde yer alan önerileri uluslararası temaslarda paylaşmak, üniversitemizde yürüttüğümüz çalışmaların yeni sorularla ve farklı deneyimlerle buluşmasına katkı sağladı.

Yeşil Alan, Mavi Alan ve AKMED buluşmalarını birlikte düşündüğümde, aralarındaki ilişkinin güçlendirilmesine ihtiyaç olduğunu görüyorum. Toplumdan gelen bir ihtiyacın resmî görüşmelere ulaşması, orada tartışılan bir hedefin yerel hizmete dönüşmesi, kültürel deneyimin de uygulamada dikkate alınması gerekiyor. Kurduğumuz uluslararası temasların devamını, araştırmaların ve yerel çalışmaların birbirini besleyebileceği iş birlikleri açısından önemsiyorum.

Zirvenin kapanışı yaklaşırken kendi değerlendirme ölçütüm açık. Açıklanan hedeflerin bir takvimi, sorumlu kurumu ve kaynağı olmalı. Uygulamanın kimlere ulaştığı izlenmeli ve sonuçlar kamuoyuyla paylaşılmalı. Katılımı artırmak için toplantıya davet edilen insanların görüşlerinin hangi kararları etkilediğini öğrenebilecekleri bir süreç kurulmalı.

GÜKÇAM Müdürü olarak bu sürece katkı sunmamı sağlayan tüm çalışma arkadaşlarıma, Culture at COP31 koordinatörü Ege Yıldırım’a, organizasyon ekibine ve AKMED’e teşekkür ediyorum. Yarın zirve sona erdiğinde önümüzde, bu temasları ortak çalışmalara dönüştürme sorumluluğu olacak. Antalya’da konuştuğumuz sağlık hakkının, bir sonraki sıcak hava dalgasında korunmaya ihtiyaç duyan insanın hayatında nasıl karşılık bulacağını izlemeye devam edeceğiz.