İnsanın en nadide özüdür. Her yürek atışıyla yenilenen bir menba, her bakışta yeniden yoğrulan bir hamurdur. Sahip olmakla övünülecek değil; layık olmakla anlam kazanacak bir meziyettir.
Öyle bir güçtür ki, sükut makamında konuşur, kabalığın kaskatı duvarlarını yıkar, kibri alır toza çevirir. Söze muhtaç değildir. Bir bakışta, duruşta, el uzatmada kendini belli eder. O, tertemiz bir fayda bestesidir. Çıkar kokmaz, menfaatle lekelenmez.
Merhamettir adı… Ruhun en latif tecellisi, her yaranın üstüne sabırla serpilen görünmez bir şifadır. Arınmış gönül ister. Kötü kalpte barınmaz çünkü vicdana dairdir. Çıkarın soğuk dehlizlerinde savrulmaz. Hilafsız insanın en temel süsüdür merhamet. Ne mal ile ölçülür ne şöhret ile tartılır. Onu kuşanan, vakur yürür; onu unutan, kendi karanlığında kaybolur. Güzel gönüle bahşedilen bu nimet, zamanla pişer. Gençlikte duygusallıkla karışır, olgunlukta hikmetle berraklaşır. Hayatın acısını tatmış olanlar daha iyi bilir onun kıymetini. Kendisi incinmiş olan daha dikkatli tutar başkasının yarasını. Çünkü bilir, hayatın yükü ağırdır ve herkes yaşama dair farklı bir savaş vermektedir.
Merhamet, sadece bir seçim değil; sorumluluktur. Kendine, ailene, topluma ve hatta henüz tanımadığın insanlara karşı suskun bir yemin, görünmeyen bir borçtur. Merhamet, steril ve kusursuz bir dünyada yetişmez. Tam tersine, kırıkların, kayıpların, zorlukların arasından filizlenir. İnsan, kendi acısıyla tanışmadan başkasının acısını ziyadesiyle kavrayamaz. Bu yüzden en müşfik insanlar genellikle yara almış olanlardır. Yokluğu bilen kişi, aç insanın halini daha kolay anlar; kaybın kıyısında yürümüş olan, başkalarının gözyaşına daha hassas olur. Yoksulluğa sadaka atmak değildir yalnızca. O, yürekle yapılan bir secdedir. Duyarlılık faziletiyle, bazen bir çift gözle yolda kalana umut, bazen sıcak bir omuzla dertliye sığınak olur.
Bir insanın başkalarına merhamet gösterebilmesi için önce kendisiyle barışık olması gerekir. Kendi hatalarını affedemeyen, kendi eksikliklerini kabullenemeyen biri zamanla başkalarının da zayıflıklarına karşı zalimleşir. Bu yüzden ‘kendine acımak’ değil, ‘kendine şefkat göstermek’ öğrenilmelidir. İçsel barış, merhametin en sağlam zeminidir. Merhametli olmak insana kaybettirmez, aksine olgunlaştırır. Hırsın kırdığı yerden ruhunu onarır, bencilliğin kararttığı gönlü aydınlatır. Günü bir nebze olsun merhametle güzelleştirmektir aslolan… Çünkü merhametle konuşulan kelime incitmez. Merhametle atılan adım yıkmaz. Merhametle açılan kapı pişmanlık kisvesine meyil etmez.
Kimse kendiliğinden merhametle doğmaz. O, zamanın imbiğinden süzülerek, keder ocağında pişerek, tevazu ile işlenerek kazanılır.
“Zayıflar asla affedemez. Affetmek güçlülerin erdemidir.” - Gandhi
Merhamet, kendi menfaatini hesaplayanların oyun alanı değildir. O, bencillikten arınmışların yoldaşıdır. Nefis terbiye edilmeden, gönül dinginleşmeden, insan kendisini tanımadan merhamet kapısını çalamaz. Çünkü esas merhamet, karşılık beklemez; alkış aramaz; teşekküre muhtaç değildir. Kalpten kalbe akan saydam bir ırmaktır.
Merhamet, nehir gibidir. Kaynağı gönlün derinliklerinde gizlidir ama suyu bütün dünyaya can taşır. Lakin her yürek o suyu taşıyamaz. Hırsla kararmış, kibirle şişmiş kalplerde o nehrin suyu buhar olur, iz bırakmaz. Ama ariflerin, dert görmüşlerin, çile çekmişlerin gönüllerinde o nehir coşar, çağlar, insanı benliğinden öteye taşır. Bu engin debinin nimetlerini edinmek de meseledir. Kıyısında köşesinde yeşeren sevi ağaçlarını büyütmek için toprağını vicdanla beslersin, sulamasını empatiyle yaparsın, sabırla budarsın. Her gün biraz daha kök salar ve sonunda olgunluğa erişir. Gönül de ağaca benzer ve zamanla dönüşür. Bir gün gelir ki, acıya merhametle, haksızlığa hikmetle, insana şefkatle bakmaya başlarsın. İşte o gün, merhametin nehrine tam anlamıyla karışmışsın demektir.
Şefkat kalbin gözyaşıysa; merhamet ruhun rahmetidir. Şefkat, gönül bahçesinin ilk çiçeği; merhamet ise o bahçeyi koruyan gökyüzüdür. Hemingway’in tabiriyle “Hepimiz kırılırız, ışık bu şekilde içeri sızar.” Bu meyanda kırıkların olduğu yere bakarsan, ışığın nereden geldiğini de görürsün. Zira kim ki kalbinde merhamet taşıyorsa, onun kalbi göklerin kudretinden bir damla saklıyor demektir.
Merhametin en saf hali, yaratılan her şeye duyulan şefkattedir. Bir garibin halinden anlamak, bir hayvana su vermek, bir ağacın dalını kırmaktan imtina etmek… Kainata rahmet nazarıyla bakmayan yaradanı bilemez. Merhamet yalnızca insanlara değil, tüm mahlukata yöneliktir; çünkü her varlık bir emanet taşır. İşte bu idrak, merhametin temel adımıdır. Eşyaya hapsolmuş kalp daralır; hakikate açık olan ise genişler. Hayatın geçici olduğunu anlayan, sahiplik iddiasından vazgeçen kişi merhameti öğrenmeye başlar.
Olgun insanın merhameti, gösterişten uzaktır. O, sessizce acıyı sarar, zahmetsizce gönül yapar, karşılık beklemeden iyilik eker. Merhametli insan, öfkesine hakim olandır; dilini keskin kılmayan, gönlünü katılaştırmayan, elini acıya dönüştürmeyendir. Ne zamanki insan merhametten uzaklaşır, o vakit insanlığından da ödün verir. Sertleşir yüzü, kurur kalbi, kararır bakışı. Oysa merhametle yoğrulan insan, yumuşar, akar, bereketlenir. Alem insanın aynasıdır; merhameti çoğaltırsan huzur büyür, hoyratlığı körüklersen felaket serpilir. Velhasıl, merhamet en çok gücün doruğunda belli olur. Zira zayıfken şefkat etmek nefse kolay gelir, insan acizliğinde daha yumuşaktır. Asıl imtihan, el güçteyken şefkati kaybetmemektir. Güç sahibinin merhameti; zalimliği engeller, hakkı yüceltir, adaleti doğurur.
Merhamet sevginin ilk basamağıdır, çünkü gönlü taş olmaktan kurtarır. Ancak sadece duyguyla yetinmez; bilinç ister, irade ister. Birini affetmek kolay değildir, hele ki haksızlığa uğramışsan. O yüzden zayıflığın değil, kemalin emaresidir. Merhamet, güçlünün lütfu değil, bilgenin asaleti olur.
Herkesin taşıyamayacağı bu hazine, yalnızca gönlünü arındırmış, öfkesini frenlemiş, menfaatini terbiye etmişlerde görülür. Sadece iyiler değil; zamanla iyiliğe ermişler, yanlıştan dönmüşler, pişmişler, yanmışlar sahip olabilir. Kim bilir… Belki günün birinde, bir muhtaca uzattığın el seni kurtarır, bir sessiz kalbin duası seni yükseltir, bir minik canın gülüşü seni huzura taşır. Ve işte o zaman anlarsın; merhamet dünyayı güzelleştirme çabası değil, insanın kendi ruhunu kurtarma yoludur.
