İktidar uzun yıllardır gündem yaptığı ama 2023 genel seçimlerinden bu yana artık bir hedef olarak ortaya koyduğu “yeni-sivil anayasa” çağrısında yeni bir davet yaptı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan Meclis açılışında yaptığı çağrıda, bu yasama yılının bir anayasa yılı olması dileğinde bulundu. Peki bu mümkün mü?
Yeni-sivil anayasa aslında Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın son dört yıldaki Meclis açılış konuşmalarının -dozu değişse de- hep önemli bir başlığı oldu. Erdoğan, seçimlerden hemen sonra, 1 Ekim 2023 tarihinde yaptığı ilk açılış konuşmasında, “Bu özlemi daha fazla geciktirmeyelim, cumhuriyetimizin 100’üncü yılını yeni anayasayla taçlandıralım” dedi. Hatta yeni anayasa kapsamında Cumhurbaşkanlığı hükûmet sisteminin iyileştirilmesinin de değerlendirilip yönetim sistemi tartışmalarının sona erdirilebileceğini söyledi.
Erdoğan, 2024 yılı Meclis açılışında ise,“millete biçilmiş dar bir gömlek”, “yamalı bohça” olarak nitelendirdiği anayasanın miadı doldurduğunu kaydetti, yeni yasama yılında bu konuda daha fazla gayret gösterileceğine inandığını ifade etti. Erdoğan 2025 yılında da aynı çağrıyı, “Son 23 yılda sizlerin de destekleriyle alınan büyük mesafeyi Türkiye Yüzyılı’na yakışacak ve Türkiye’ye dar gelmeyecek yeni bir anayasayla taçlandırma arzumuza sahip çıkacağınıza yürekten inanıyorum” sözleriyle yineledi.
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 2026 yılı Meclis açılışındaki anayasa çağrısı daha da kapsamlı oldu. Konuşmasının neredeyse dörtte birini yeni anayasaya ayıran Erdoğan, Terörsüz Türkiye sürecinin siyasetin demokratik kapasitesini, yeni, demokratik, katılımcı, özgürlükçü ve sivil bir Anayasa yapma şartlarını daha da olgunlaştıracağını söyledi. Erdoğan’ın “Türkiye bu ayıptan mutlaka kurtulmalıdır”, “Yeni ve sivil bir anayasa hedefi, Türk demokrasisinin rüştünün ispat mücadelesidir”, “Türkiye Yüzyılı'na yakışır yeni ve sivil bir anayasa için kolları sıvamak herkes için gerçek bir samimiyet sınavıdır” sözleri de güçlü ifadelerdi. Erdoğan konuşmasını “İçinde bulunduğumuz yasama yılının Türkiye'nin imkân ve fırsatlarını geliştiren bir anayasa yılı olmasını diliyorum” sözleriyle tamamladı.
Erdoğan’ın bu açıklamalarının ardından AK Parti’nin nasıl bir yol haritası izleyeceği, seçimler yaklaşırken yeni anayasa yapmanın ne kadar mümkün olduğu sorular yanıt bekliyor. Bu soruları Meclis resepsiyonunda AK Parti Genel Başkanvekili Efkan Ala’ya yöneltme şansı buldum.
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz Başkanlığında, AK Partili üst düzey 11 yöneticinin yer aldığı Anayasa Komisyonu’nda görev alan Efkan Ala zaman daralsa da seçimler öncesi yeni anayasa yapmanın mümkün olduğu görüşünde. Yaklaşık 1.5 yıla giren anayasa komisyon çalışması tamamlanmış, yakında Cumhurbaşkanı Erdoğan’a sunum yapılması bekleniyor. Henüz bir takvim yok ama hazırlanan çalışmanın hem siyasi partilere hem de sivil toplum örgütleri ile paylaşılmasına dair planlar yapılıyor. Ala, “Anayasa değişikliği konusunda ana ilkeleri ortaya koyan bir çalışma yaptık. Bunu sivil toplumla siyasi partilerle paylaşacağız” diyor.
Meclis’in çalışmalara başlamasıyla birlikte yeni anayasanın da gündem olacağını söyleyen Ala, bu konuya verdikleri önemi şu sözlerle dile getiriyor:
“Yeni, sivil bir anayasa millet iradesinin devlet idaresinde hakimiyetinin kurumsallaşması bakımından çok önemli. Cumhurbaşkanı da konuşmasında değindi. 12 Eylül anayasasının ruhu problemli. Yapılış amacı millet iradesini iktidar yapmak değil, millet iradesi ile hükümet olanların iktidarını kimi vesayet kurumlarıyla sınırlamak. Bugün, demokratik bir paradigmayla yeni-sivil bir anayasa yapmak gerek.”
Aslında mevcut anayasadan memnun tek bir siyasi parti yok. Ama muhalefet partileri iktidarın uygulamaları nedeniyle bu tartışmaya mesafeli. Yeni Parti Genel Başkanı Özgür Özel de defalarca “mevcut anayasaya uymayanla nasıl yeni anayasa yapılır?” sorusunu sordu.
Ala ise yeni anayasa için mevcut anayasadan memnuniyetsizliğin önemli bir çıkış olacağı görüşünde. “Nasıl?” sorusunu soranlara ise şu yanıtı veriyor:
“Herkes düşüncesini ortaya koysun. Uzlaştığımız önerileri ortaya çıkartalım. Usulde anlaştığımızda, masanın etrafına geldiğimizde bu Meclis’ten bir anayasa değişikliği çıkabileceğine inanıyorum. Bizim önemsediğimiz, üzerinde mutabık olduğumuz birçok temel konu var. ‘Nasıl’a dair elbette tartışma olacak. Biz, sayımız yetse dahi anayasanın uzlaşı ile yapılması kanaatinde olduğumuzu defalarca söyledik. Çünkü anayasalar toplumsal sözleşmelerdir. Arzu ederiz ki hiçbir kesim burada dışarıda kalmasın” yanıtı verdi.
Ala, yaklaşan seçimler nedeniyle yeni anayasa yapmaya zaman kalmadığı yorumlarına katılmıyor. Meclis isterse yeni anayasayı yapabileceğini belirten Ala, “Önce tartışmaları yapalım, bunu toplumsallaştıralım. Ondan sonra da Meclis isterse bunu yapabilir. Seçim dönemine çok var, pekala anayasa yapılabilir” diyor.
İktidar cephesinden değerlendirmelere bakılırsa yeni yasama yılında yeni anayasa konuşacağız ama hayata geçip geçmeyeceğini zaman gösterecek. Eğer yeni anayasa mümkün olmazsa bu tartışmaların hangi iktidar gelirse geldin o iktidar için bir sonraki döneme katkı yapacağını söyleyebiliriz.
