Bir fındık kabuğu ne kadar eder? Antalya’daki iklim zirvesinde Trabzon’dan gelen bir örnek vardı. Büyükşehir Belediyesinin Kadın Yaşam ve İstihdam Merkezi’nde kadınlar, fındık kabuklarından takı yapıyor. Çöpe gitmekten kurtulan kabukları tartmak kolay. Peki ona yeni bir biçim veren kadının bilgisini, zamanını, ustalığını hangi hesaba yazacağız?

Bugün Antalya’dan ayrıldım. 21 Kasım sabahı COP31’in nihai metni üzerinde görüşmeler hâlâ sürüyordu. 19 Kasım tarihli taslağı okurken bir gün önce Gazi Üniversitesi Kadın ve Aile Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi (GÜKÇAM) adına katıldığım BM Toplumsal Cinsiyet Günü toplantısını düşündüm. Taslak, gelecek yıllarda ne kadar atık üreteceğimize dair bir hedef koyuyor. Toplantıdan aklımda kalan soruysa bu hedefe ulaşmak için gereken emeği nasıl paylaşacağımız.

Karar taslağı, Türkiye’nin öncülük ettiği Sıfır Atık Girişimi’ni gönüllü bir katkı olarak anıyor. 78(d) paragrafında sözü edilen hedef, 2035’e kadar dünyada yıllık atık üretiminde beklenen artışı yarıya indirmek. Bu hedefe ulaşılsa bile bugünkünden daha fazla atık üretebiliriz. Taslak özellikle atıklardan kaynaklanan metan salımlarını azaltma olanağına dikkat çekiyor. Bunun gündelik hayatta bir karşılığı var. Bir okul yemekhanesinde gün sonunda hangi yemeğin ne kadar arttığını kaydetmek, ertesi haftanın alışverişini değiştirebilir. Böylece yiyecek, onu yetiştirenlerin emeği ve okulun bütçesi birlikte korunur.

Peki bu işi kim yapacak? Evde ertesi günün yemeğini planlayan, buzdolabındakileri gözden geçiren, artanı saklayan, ambalajı ayıran biri var. Bütün bunları hep aynı kişiden bekleyip sonra da ona çevreyi korumayı öğretmeye kalkmanın tuhaflığını düşünelim. Belediyenin ayrı toplama hizmeti vermesi, üreticinin gereksiz ambalajdan vazgeçmesi, evdeki işin paylaşılması o kişinin gününde gerçek bir fark yaratır. Sokağımızda karton toplayan insanın da o hizmet tasarlanırken söyleyecek sözü vardır.

18 Kasım’daki toplantıda benim için en değerli vurgu, kadınların iklim politikalarını tasarlama ve uygulama hakkıydı. Ankara’da 25 Ekim’de GÜKÇAM ve Anturia olarak düzenlediğimiz çalıştayda da yerel tohumları koruyan kadınların bilgisini ele almıştık. Hangi tohumu neden ayırdığını bir kadına sorup deneyimini kayda geçirmek kıymetli. Ertesi yıl hangi ürünün destekleneceği kararlaştırılırken onu masaya çağırmak ise o bilgiye güvenmenin gereği.

19 Kasım taslağının 73. paragrafı kadınların iklim mücadelesindeki rolünü tanıyor. Ne var ki 16 Kasım taslağındaki toplumsal cinsiyete duyarlı iklim eylemi çağrısı sonraki metinde aynı açıklıkla korunmadı. Bir hekim olarak beni umutlandıran ise sağlığın ulusal uyum planlarına alınması yönündeki vurgu. Bu iki konuyu birlikte düşünmek için bir sıcak hava dalgasında evde neler yaşandığını düşünmek yeter. Yaşlı bir hastayı serin bir yere kim götürecek? O gün işinden izin alması gereken kim? Bir kentin uyum planı, o evin kapısına kadar ulaşabildiği ölçüde işe yarar.

Antalya’dan aklımda o fındık kabuğuyla dönüyorum. Yarın bir belediye sıfır atık programının sonuçlarını açıklarken kaç ton atığın önlendiğini elbette bilmek isterim. Bir de o program için çalışan kadınlardan birini dinlemek isterim. Kazancı, iş güvenliği, kendine ayırabildiği zaman nasıl değişti? Gelecek yılın bütçesinde onun önerisiyle neye yer verildi? O zaman bir fındık kabuğunun değerini biraz daha doğru hesaplayabiliriz.