Karl Marx’ın altyapı üstyapı kuramına göre ülkelerin altyapıları üstyapılarını belirler.

Altyapı ekonomik ilişkiler ağı olarak tanımlayabiliriz; üretim araçları, hammaddeler, teknoloji, emek ve insanlar arasındaki mülkiyet ve üretim ilişkilerinden oluşuyor.

Üstyapıyı da hukuk, devlet, din, sanat, felsefe, eğitim, ahlak ve medya gibi toplumsal ve manevi kurumlarla tanımlayabiliriz.

Ekonomi ve üretim biçimi toplumsal yapıyı belirliyor.

Türkiye Cumhuriyeti kurulurken sınıfsal çarpıklığın farkında olan kurucular, Osmanlı’dan kalan tebaa’yı vatandaş haline getirebilmek için çağdaş bir toplum yapılanmasını da kurguladılar. Bunlar pek konuşulmaz ama açalım…

Başta İş Bankası olmak üzere bankalar kuruldu. Osmanlı döneminden kalan Mithat Paşa’nın kurduğu Ziraat Bankası geliştirildi. Fransızların kurduğu Osmanlı Bankası keza desteklendi. Bazı iş insanları devlet eliyle desteklendi.
Zira ülkede burjuvazi yoktu. Rahmetli Turgut özal’ın orta sınıf dediği burjuvazi olmadan yeni Türkiye Cumhuriyeti tarım toplumu olarak kalırdı ve gelişemezdi.

Kadınların eğitimi, iş yaşamına, siyasete katılımı desteklendi, hem de başta Avrupa ve ABD olmak üzere pek çok ülkeden hayli önce. Eğitim desteklendi, şahsen biliyorum çok sevdiğim bir dostumun merhum teyzesi Paris’e moda eğitimi almaya gönderilen Türk kadınlarından birisiydi.

Nazi Almanyasından kaçan Yahudi/Musevi bilim insanlarının da çok emek verdiği üniversitelerin hızlı gelişimiyle devlet, üretim ilişkilerini çağdaş seviyelere çıkartmayı başardı. 1940’lara geldiğimizde Türkiye çağdaş bir Avrupa devletiydi.

Ancak 1950 ve sonrasında ABD ile yakınlaşmayı yönetemeyen politikacılar sayesinde kabaca ayı ile dans eden Türkiye’nin başı sürekli derde girdi.

1960-1970’lerde emekçiler örgütlenirken o dönemin SSCB rejiminden etkilenenler oldu elbette ama en azından işçi sınıfı bilinci yayılmaya başladı. Herkes Türkiye SSCB gibi mi olacak diye yapay bir korku ile 1950’ler Amerikasındaki McCarthy terörüne benzer bir öcü politikasıyla sindirildi.

Türkiye ne İran olur ne de SSCB olurdu ama olsun, kitleler bunu bilmiyor nasıl olsa.

Yıllarca muhafazakar kesim SSCB, seküler kesim de İran öcüsüyle manipüle edildi.

Buna rağmen demokrasimiz gelişmeye, hukuk kuralları ve adalet mekanizması kör topal da olsa işlemeye devam ediyordu.

Çok değerli kitaplar var bu yılları anlatan, okumanızı tavsiye ederim.

2000’li yıllarla birlikte 20 yıldan fazla faaliyet gösteren bazı tarikatların, bazı ülkelerin desteğiyle daha da palazlandığını söylemek yanlış olmaz. ABD açıkça FETÖ’yü ve PKK’yı destekliyordu; Almanya PKK ile Kaplancılara kucak açmıştı. Mercümek skandalını bilmeyenler araştırsın lütfen…

AK Parti iktidarı, türban ve inanç özgürlüğü iddialarıyla iktidara geldiğinde kucağında 2001 ekonomik krizinden ağır yaralı çıkan ama Kemal Derviş reçeteleriyle dengelenen bir ekonomi bulmuştu. Sonrasında adım adım programı uygulamaya devam etti ve düzelen ekonominin ödülünü aldı ama bu süreçte iktidarını perçinledi ve TEK ADAM rejimine geçilmesini sağladı.

Recep Tayyip Erdoğan belediye başkanı seçildiğinde yanındaydım. Gazeteci olarak da takip ettim. Canlı yayın da yaptım. Düşüncelerine katılmamakla beraber ılımlı görünen bir siyasetçiydi ve belediye başkanı olarak tamamına katılmasam da güzel işlere imza attı. Eğitimi ve diploması ile ilgili tartışmalara girmek istemiyorum, konu bu değil.
Zeki ve siyasi melekeleri yüksek olan bir siyasetçi, yetenekli olduğu kesin. Ancak zaten zar zor tökezleyen liyakat kavramını tamamen çöpe attı.

Bütün askeri ve sivil bürokrasi, akademi, yargı, medya, diplomaside dönüşüm yaşandı. AK Partili olmanın da ötesinde Sayın Erdoğan’a biat etmeyen kimseye şans verilmedi. Kısacası bir trene hep beraber bindik, lokomotife sadece liderin dediklerine biat edenler alındı. İş dünyasında da büyük bir değişim yaşandı ve desteklenen "mütaitler", şirketler hızla büyüdü, serpildi, zenginleşti. Devletin cebinden beş kuruş çıkmadan yapıldığı iddia edilen köprüler, otoyollar, tüneller, şehir hastaneleri, stadyumlar gibi dev yatırımlara milyarlarda belki de trilyonlarca dolar akıtıldı.

Ekonomi, 2016 sonrasında tamamen kontrolden çıktı ve tüm “yapısal önlem” çağrıları karşılıksız bırakıldı. Özellikle Gezi sonrasında toplumsal muhalefet ağır baskı altına alındı. En ufak bir X mesajı ya da köşe yazısı suç olarak görüldü ve yargılamada beraat eden gazeteciler bile aylarca hapis yatarak suçlu olmadıkları halde cezalandırıldılar.

Toplumdaki bazı kesimleri sindirebiliriz. Ama unutmayalım, anayasal haklar, toplantı ve gösteri yürüyüşleri, basın özgürlüğü, düşünce ve inanç özgürlüğü gibi hak ve özgürlükler demokrasilerde toplumsal dengeleri tesis ederler.
Ekonomik alt yapımızın durumu ortada… Karl Marx’ın girişteki kuramına bakarsak ekonomik tablosu bu şekilde olan bir ülkenin üst yapısından ne bekleyebiliriz?